EU-Mercosur Agreement / Συμφωνία ΕΕ-Mercosur!! Ευκαιρία για τις εξαγωγές ή «ταφόπλακα» για τη γεωργία; Ο φόβος του αθέμιτου ανταγωνισμού - Τα «ψιλά γράμματα» που ανησυχούν τους παραγωγούς

Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε για τη συμφωνία ΕΕ-Mercosur. Οι κίνδυνοι για την κτηνοτροφία, η προστασία της Φέτας και τα «ψιλά γράμματα» που ανησυχούν τους παραγωγούς - Οι «χρυσές» εξαγωγές και ο φόβος του αθέμιτου ανταγωνισμού

Μετά από 25 χρόνια διαπραγματεύσεων, το «πράσινο φως» του Συμβουλίου της ΕΕ ανοίγει τον δρόμο για τη μεγαλύτερη εμπορική συμφωνία με τη Νότια Αμερική. Τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα, ποια προϊόντα «θωρακίζονται» και γιατί οι αγρότες μιλούν για ιστορικό λάθος.

Σε μια κρίσιμη καμπή για το ευρωπαϊκό εμπόριο, η συμφωνία ΕΕ-Mercosur (Βραζιλία, Αργεντινή, Ουρουγουάη, Παραγουάη) εισέρχεται στην τελική ευθεία. Παρά το γεγονός ότι χώρες όπως η Γαλλία και η Πολωνία ύψωσαν «τείχη» αντιδράσεων, η ειδική πλειοψηφία επετεύχθη, με τη Γερμανία και την Ισπανία να ηγούνται του μετώπου υπέρ της συμφωνίας.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κάνει λόγο για μια στρατηγική νίκη που θα καταργήσει δασμούς ύψους 4 δισ. ευρώ ετησίως, ενισχύοντας τις ευρωπαϊκές εξαγωγές έως και 39%. Ωστόσο, πίσω από τους εντυπωσιακούς αριθμούς, ο αγροτικός κόσμος βλέπει μια απειλή που ίσως αλλάξει οριστικά το μοντέλο παραγωγής της Γηραιάς Ηπείρου.

Το ελληνικό αποτύπωμα: Από τα 34 εκατ. ευρώ στις νέες προοπτικές

Για την Ελλάδα, η συμφωνία αποτελεί ένα νόμισμα με δύο όψεις. Σήμερα, οι εξαγωγές μας προς τις χώρες της Mercosur είναι περιορισμένες, αγγίζοντας μόλις τα 34 εκατ. ευρώ. Η Αθήνα επέλεξε να υπερψηφίσει τη συμφωνία, εκτιμώντας ότι η «ασπίδα» προστασίας για τα εμβληματικά ελληνικά προϊόντα δημιουργεί μια τεράστια νέα αγορά.

Η «θωράκιση» των 21 ελληνικών προϊόντων: Η συμφωνία αναγνωρίζει και προστατεύει από απομιμήσεις συνολικά 344 ευρωπαϊκά προϊόντα Γεωγραφικής Ένδειξης. Ανάμεσα σε αυτά, η Ελλάδα κατάφερε να εντάξει 21 προϊόντα-κλειδιά, όπως:

• Φέτα, Μανούρι, Κεφαλογραβιέρα.

• Ελαιόλαδο (Καλαμάτας, Σητείας, Λυγουριού) και Ελιές Καλαμάτας.

• Κρόκος Κοζάνης, Μαστίχα Χίου, Κορινθιακή Σταφίδα.

• Οίνοι (Σαντορίνη, Νάουσα, Νεμέα, Σάμος) και αποστάγματα (Τσίπουρο, Ούζο).

Σύμφωνα με το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, η προστασία αυτή είναι ζωτικής σημασίας, καθώς τα προϊόντα ΠΟΠ/ΠΓΕ πωλούνται έως και 3 φορές ακριβότερα από τα συμβατικά, διασφαλίζοντας υψηλότερο εισόδημα για τους παραγωγούς.

Γιατί «χτυπάει καμπανάκι» στην ύπαιθρο;

Παρά τις διαβεβαιώσεις, οι αγροτικές οργανώσεις (με επικεφαλής την Copa-Cogeca) προειδοποιούν για «άνισο ανταγωνισμό». Ο φόβος εστιάζεται στις αθρόες εισαγωγές φθηνού βοείου κρέατος, ζάχαρης, ρυζιού και μελιού από τη Νότια Αμερική.

«Είναι μια ελαττωματική συμφωνία που απειλεί τα θεμέλια του μοντέλου παραγωγής μας», δηλώνουν οι συνεταιριστικές οργανώσεις, επισημαίνοντας τη χαώδη διαφορά στα πρότυπα παραγωγής.

Ενώ οι Ευρωπαίοι αγρότες επενδύουν στην καλή διαβίωση των ζώων και περιορίζουν τα φυτοφάρμακα βάσει των αυστηρών οδηγιών της ΕΕ, στη Λατινική Αμερική επιτρέπονται πρακτικές και ουσίες που στην Ευρώπη έχουν απαγορευτεί εδώ και δεκαετίες. Αυτό μεταφράζεται σε χαμηλότερο κόστος παραγωγής, το οποίο μπορεί να «πνίξει» τις εγχώριες τιμές.

Τα «ψιλά γράμματα» και οι δικλείδες ασφαλείας

Για να κατευνάσει τις αντιδράσεις, η ΕΕ συμπεριέλαβε στη συμφωνία μια σειρά από ρήτρες διασφάλισης, οι οποίες ενεργοποιούνται για πρώτη φορά με τέτοια αυστηρότητα:

1. Ρήτρα Αιφνίδιας Αύξησης: Εάν οι εισαγωγές αυξηθούν απότομα (άνω του 5% ετησίως) ή οι τιμές πέσουν κάτω από ένα όριο, η ΕΕ μπορεί να επαναφέρει τους δασμούς ή να αναστείλει τις εισαγωγές.

2. Ποσοστώσεις (Quotas): Τίθεται ανώτατο όριο στις ποσότητες βοδινού, χοιρινού και πουλερικών που θα εισάγονται με χαμηλούς δασμούς.

3. Αμοιβαιότητα Προτύπων: Τα εισαγόμενα προϊόντα υποχρεούνται να πληρούν τα ευρωπαϊκά υγειονομικά και περιβαλλοντικά πρότυπα. Ήδη δρομολογείται η αναμόρφωση των Τελωνείων για αυστηρότερους ελέγχους στα σύνορα.

Μία κακή συμφωνία για την Ελλάδα

Η Ελλάδα εισάγει ήδη σημαντικές ποσότητες αγροτικών προϊόντων από τις χώρες της Mercosur, με το μεγαλύτερο μέρος να αφορά πρώτες ύλες και τρόφιμα που χρησιμοποιούνται τόσο στην κατανάλωση όσο και στη μεταποίηση και τις ζωοτροφές.

Στον πυρήνα των εισαγωγών βρίσκονται προϊόντα ζωικής προέλευσης, όπως βόειο κρέας και πουλερικά, κυρίως από Βραζιλία και Αργεντινή, καθώς και ζάχαρη, με τη Βραζιλία να αποτελεί έναν από τους βασικούς προμηθευτές σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Οι εισαγωγές σόγιας

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχουν οι εισαγωγές σόγιας και προϊόντων σόγιας, που κατευθύνονται κυρίως στη ζωική παραγωγή ως ζωοτροφές, όπως και το καλαμπόκι και άλλα σιτηρά.

Πρόκειται για κατηγορίες προϊόντων που επηρεάζουν άμεσα το κόστος παραγωγής στην ελληνική κτηνοτροφία, αλλά ταυτόχρονα εντείνουν την εξάρτηση από τρίτες χώρες.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και οι εισαγωγές ρυζιού, μελιού και άλλων βασικών αγροτικών προϊόντων, που εισέρχονται στην ευρωπαϊκή αγορά μέσω ποσοστώσεων ή ειδικών εμπορικών καθεστώτων.

Παράλληλα, καταγράφονται υψηλές εισαγωγές ορισμένων φρούτων και αγροτικών προϊόντων ευρείας κατανάλωσης, όπως εσπεριδοειδή και πρώτες ύλες για τη βιομηχανία τροφίμων, ενώ σημαντικό μέρος των εισαγόμενων προϊόντων αφορά μεταποιημένες ή ημι-μεταποιημένες αγροτικές ύλες που ανταγωνίζονται άμεσα την εγχώρια παραγωγή.

Συνολικά, οι εισαγωγές αυτές διαμορφώνουν μια ήδη επιβαρυμένη εικόνα για το εμπορικό ισοζύγιο αγροτικών προϊόντων της χώρας, η οποία αναμένεται να ενταθεί περαιτέρω σε περίπτωση πλήρους άρσης των δασμών στο πλαίσιο της συμφωνίας Ε.Ε.-Mercosur.

Μια «σύνθετη συμφωνία»

Ο αρμόδιος υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης, Κώστας Τσιάρας, σε χθεσινή τηλεοπτική συνέντευξή του χαρακτήρισε τη Mercosur «σύνθετη συμφωνία». Όπως ανέφερε, η ελληνική πλευρά επιδιώκει ρητές ασφαλιστικές δικλίδες, με κεντρική τη ρήτρα αμοιβαιότητας, ώστε τα εισαγόμενα προϊόντα να παράγονται με τους ίδιους κανόνες που ισχύουν στην Ε.Ε.

Παράλληλα, έκανε λόγο για μηχανισμούς προστασίας της αγοράς, επισημαίνοντας ότι σε περίπτωση πτώσης τιμών κάτω από συγκεκριμένα όρια (περίπου 8%) θα ενεργοποιούνται δασμοί ώστε να προστατεύονται τα ευρωπαϊκά αγροτικά προϊόντα.

Η ηγεσία του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης εκτιμά επίσης ότι, παρά τις περιορισμένες εξαγωγές της Ελλάδας προς τις χώρες Mercosur, η συμφωνία δίνει νέες προοπτικές, ενώ τα 21 ελληνικά προϊόντα προστασίας προέλευσης και γεωγραφικής ένδειξης (ΠΟΠ-ΠΓΕ), όπως φέτα, ελαιόλαδο, κρόκος Κοζάνης, μαστίχα Χίου, θα προστατεύονται από απομιμήσεις, άρα υπάρχει δυνατότητα για πώληση σε υψηλότερες τιμές.

Για τους αγρότες, ωστόσο, το ζητούμενο δεν είναι οι γενικές προβλέψεις, αλλά το αν αυτές οι δικλίδες μπορούν να εφαρμοστούν εγκαίρως και στην πράξη πριν η ζημιά γίνει μη αναστρέψιμη.

Γενετικά τροποποιημένες ποικιλίες

Ενδεικτικά αναφέρεται ότι μόνο σε Αργεντινή και Βραζιλία καλλιεργούνται γενετικά τροποποιημένες ποικιλίες σε έκταση 900 εκατ. στρεμμάτων -περίπου 30 φορές η συνολική γεωργική γη της Ελλάδας-, ενώ παραμένουν σοβαρά ζητήματα που αφορούν τη χρήση απαγορευμένων φυτοφαρμάκων, καθώς και μη επαρκή συστημάτων ιχνηλασιμότητας που να καθιστούν αποτελεσματικούς τους ελέγχους.

Ταυτόχρονα, ο αγροτικός κόσμος αλλά και οι εξαγωγείς δεν αναμένουν ουσιαστική αύξηση των ελληνικών εξαγωγών προς τις χώρες της Mercosur.

Σε ό,τι αφορά τα προϊόντα ΠΟΠ, η πλήρης προστασία τους προβλέπεται να ολοκληρωθεί σε βάθος επταετίας, περίοδος η οποία αφήνει τεράστια περιθώρια σε φθηνότερες απομιμήσεις να διεισδύσουν στις αγορές της Λατινικής Αμερικής. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι Βρυξέλλες δικαιολογούν αυτή την απόφαση με το επιχείρημα ότι οι αγρότες στην Ε.Ε. είναι μόνο το 3,8% του οικονομικά ενεργού πληθυσμού, ενώ στη βιομηχανία απασχολείται το 24%.

Στην Ελλάδα, όμως, οι επαγγελματίες αγρότες καταλαμβάνουν περίπου το 10% έως 11,5% του συνολικού εργατικού δυναμικού της χώρας, με τον ελληνικό γεωργικό τομέα να απασχολεί περίπου 400.000 άτομα. Το ποσοστό αυτό είναι από τα υψηλότερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς ο μέσος όρος της Ε.Ε. κυμαίνεται κοντά στο 4,2% (στοιχεία Eurostat).

Η επόμενη μέρα

Η συμφωνία Mercosur-ΕΕ δεν είναι απλώς ένα εμπορικό ντοκουμέντο, αλλά ένα στοίχημα για την ισορροπία μεταξύ της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας και της επισιτιστικής ασφάλειας της Ευρώπης. Για την ελληνική γεωργία, η πρόκληση είναι διπλή: να εκμεταλλευτεί το «brand name» των ΠΟΠ προϊόντων της στις νέες αγορές, προστατεύοντας ταυτόχρονα την εγχώρια παραγωγή από την πίεση των τιμών.