New Local Government Code / Νέος Αυτοδιοικητικός Κώδικας!! Το Μοντέλο της Απόλυτης Εξουσίας και η «Δαμόκλειος Σπάθη» της Ευθύνης!! Τι ισχύει για τη θητεία, τις αρμοδιότητες και τον έλεγχο των Δημάρχων - Όλες οι αλλαγές!!

Ο «Υπερ-Δήμαρχος» του Νέου Κώδικα!! Ξεχάστε το μοντέλο διοίκησης που γνωρίζατε. Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης δεν έρχεται απλώς να τροποποιήσει διατάξεις. Έρχεται να εγκαθιδρύσει ένα νέο καθεστώς «ενός ανδρός αρχής», μετατρέποντας τους Δημάρχους σε πανίσχυρους τοπικούς Κυβερνήτες, αφαιρώντας όμως ταυτόχρονα κάθε δικαιολογία άγνοιας ή αναρμοδιότητας.

Η εποχή της διάχυσης ευθυνών και της γραφειοκρατικής ασάφειας φαίνεται πως λαμβάνει οριστικά τέλος. Με μια τολμηρή και πολιτικά φορτισμένη κίνηση, ο νομοθέτης επαναπροσδιορίζει εκ βάθρων τον θεσμικό ρόλο του Δημάρχου, επιχειρώντας μια βίαιη αλλά αναγκαία ενηλικίωση της λειτουργίας των ΟΤΑ.

Στο επίκεντρο αυτού του νέου πλαισίου δεν βρίσκεται πλέον το Δημοτικό Συμβούλιο, αλλά το πρόσωπο του Δημάρχου. Η ενίσχυση της πολιτικής, διοικητικής και δημοσιονομικής του ισχύος είναι πρωτοφανής, συνδέοντας πλέον άρρηκτα την καθημερινή μικρο-διαχείριση με τον μακροπρόθεσμο στρατηγικό σχεδιασμό.

Η «Βίβλος» του Δημάρχου: Το Άρθρο Χ+3

Η καρδιά της μεταρρύθμισης χτυπά στο επίμαχο άρθρο Χ+3. Για πρώτη φορά στα αυτοδιοικητικά χρονικά, επιχειρείται η κωδικοποίηση και η συγκέντρωση όλων των κρίσιμων αρμοδιοτήτων σε ένα και μόνο σημείο.

Αυτό δεν είναι μια απλή νομική τακτοποίηση. Είναι μια πολιτική δήλωση. Το άρθρο αυτό λειτουργεί ως το απόλυτο εγχειρίδιο εξουσίας, προσφέροντας ένα συνεκτικό και λειτουργικό μοντέλο διοίκησης που δεν αφήνει περιθώρια για παρερμηνείες. Ο Δήμαρχος δεν είναι πια απλώς ο «πρώτος μεταξύ ίσων» ή ο εκτελεστής αποφάσεων συλλογικών οργάνων. Είναι ο αδιαμφισβήτητος CEO της πόλης.

Η Παγίδα της «Ανυπόγραφης» Ευθύνης

Εδώ όμως κρύβεται η μεγάλη ανατροπή και το κύριο σημείο τριβής του νέου Κώδικα: Η συγκέντρωση των αρμοδιοτήτων συμπαρασύρει μια τρομακτική συγκέντρωση ευθυνών.

Το νέο πλαίσιο είναι ξεκάθαρο και αμείλικτο: Ο Δήμαρχος φέρει την ευθύνη για τη λειτουργία του μηχανισμού, ακόμη και όταν δεν υπογράφει ο ίδιος. Η πολιτική και ποινική «ομπρέλα» του Δημάρχου ανοίγει τόσο, που καλύπτει κάθε πτυχή της δημοτικής λειτουργίας.

Το επιχείρημα «δεν ήξερα, δεν υπέγραψα εγώ, υπέγραψε ο Αντιδήμαρχος» καταρρέει. Ο νομοθέτης καθιστά τον Δήμαρχο εγγυητή της νομιμότητας και της αποτελεσματικότητας, δημιουργώντας ένα περιβάλλον υψηλού ρίσκου για όσους δεν έχουν τον πλήρη έλεγχο των υπηρεσιών τους.

Στρατηγική και Καθημερινότητα

Η κατεύθυνση του περιεχομένου του νέου Κώδικα δείχνει ξεκάθαρα προς ένα μοντέλο management που θυμίζει περισσότερο ιδιωτική εταιρεία παρά δημόσιο φορέα.

Ο Δήμαρχος καλείται να ισορροπήσει σε τεντωμένο σχοινί:

από τη μία να χαράσσει την «υψηλή πολιτική» και τον στρατηγικό σχεδιασμό για το μέλλον της πόλης, και από την άλλη να ελέγχει την παραμικρή λεπτομέρεια της καθημερινότητας, γνωρίζοντας ότι η τελική ευθύνη βαραίνει αποκλειστικά τον ίδιο.

Εξουσία με Κόστος

Το άρθρο Χ+3 και η συνολική φιλοσοφία του νέου Κώδικα στέλνουν ένα ξεκάθαρο μήνυμα προς τους αιρετούς: «Θέλατε τα χέρια σας λυμένα; Τα έχετε. Αλλά πλέον, είστε μόνοι σας απέναντι στο αποτέλεσμα».

Ο νέος Αυτοδιοικητικός Κώδικας δίνει τα «κλειδιά» της πόλης στον Δήμαρχο, αλλά ταυτόχρονα αφαιρεί το δίχτυ ασφαλείας της συλλογικής ευθύνης.

Η επόμενη μέρα στους Δήμους θα ανήκει σε αυτούς που μπορούν να διοικήσουν συγκεντρωτικά, να ελέγξουν απόλυτα και να αντέξουν το βάρος μιας ευθύνης που δεν μοιράζεται πια με κανέναν!!

Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης επαναπροσδιορίζει με σαφήνεια τον θεσμικό ρόλο του Δημάρχου

Στο επίκεντρο του πλαισίου βρίσκεται η ενίσχυση της πολιτικής, διοικητικής και δημοσιονομικής ευθύνης του Δημάρχου, καθώς και η ξεκάθαρη διασύνδεση της καθημερινής διοίκησης με τον στρατηγικό σχεδιασμό της πόλης.

1. Ο Δήμαρχος ως πολιτικός επικεφαλής και θεματοφύλακας του δημοσίου συμφέροντος

Ο νέος Κώδικας ξεκινά θέτοντας το γενικό πλαίσιο άσκησης των καθηκόντων: ο Δήμαρχος οφείλει να ενεργεί με γνώμονα τη νομιμότητα, τη διαφάνεια, την αποτελεσματικότητα, τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση και τη διασφάλιση της κοινωνικής συνοχής.

Αυτό σημαίνει ότι ο Δήμαρχος δεν είναι απλώς ο ανώτατος πολιτικός άρχοντας του δήμου, αλλά ο βασικός εγγυητής της ορθής λειτουργίας του θεσμού και του σεβασμού των αρχών της διοίκησης.

2. Στρατηγικός σχεδιασμός και υλοποίηση πολιτικών

Η πρώτη και πλέον κρίσιμη αρμοδιότητα που αποδίδεται στον Δήμαρχο είναι ο στρατηγικός σχεδιασμός:

• Κατευθύνει την υλοποίηση του οικείου Σχεδίου Ανάπτυξης
• Προσδιορίζει και συντονίζει τις δράσεις του δήμου
• Μεριμνά για την ποιότητα ζωής των δημοτών και κατοίκων

Ο Δήμαρχος λειτουργεί πλέον ξεκάθαρα ως “Chief Executive Officer” του δήμου, αναλαμβάνοντας τον σχεδιασμό, την προώθηση και τη συνολική εποπτεία του αναπτυξιακού οράματος της πόλης.

3. Προϊστάμενος όλων των υπηρεσιών – η νέα διοικητική ευθύνη

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στον ρόλο του Δημάρχου ως προϊσταμένου των δημοτικών υπηρεσιών:

• Ορίζει, μετακινεί και εποπτεύει στελέχη
• Έχει την ευθύνη πειθαρχικού ελέγχου όπου προβλέπεται
• Παρακολουθεί την εφαρμογή των νόμων και των αποφάσεων των οργάνων του δήμου

Η διάκριση «πολιτική ηγεσία – διοικητική ηγεσία» καθίσταται καθαρή και λειτουργική: ο Δήμαρχος έχει την πλήρη ευθύνη για το πώς λειτουργεί ο μηχανισμός του δήμου σε επίπεδο υπηρεσιών.
Ο Κώδικας του αποδίδει πλέον ρητά όλες τις αρμοδιότητες που απαιτούνται για την εύρυθμη λειτουργία του διοικητικού συστήματος.

4. Ο Δήμαρχος ως Διατάκτης - δημοσιονομική ευθύνη με σαφή όρια

Μια από τις σημαντικότερες αλλαγές του νέου Κώδικα είναι η ενίσχυση της δημοσιονομικής ευθύνης του Δημάρχου.

Ο Δήμαρχος:

• είναι ο μοναδικός διατάκτης του δήμου,
• έχει υποχρέωση τήρησης των κανόνων δημοσιονομικής διαχείρισης (ν. 4270/2014 και Π.Δ. 80/2016),
• εποπτεύει και ελέγχει τους υπόλογους,
• εξασφαλίζει τη σύννομη ανάληψη υποχρεώσεων και δαπανών.

Ο Κώδικας ενισχύει τον ρόλο αυτό, δίνοντας στο αξίωμα του Δημάρχου διαστάσεις πραγματικής εκτελεστικής εξουσίας.

Επιπλέον, στηρίζεται στον κανόνα ότι ο Δήμαρχος ευθύνεται μόνο για δόλο ή βαριά αμέλεια, προκειμένου να προστατεύεται η εύρυθμη λειτουργία της διοίκησης και να αποφεύγονται αδικαιολόγητοι καταλογισμοί.

5. Μεταβίβαση αρμοδιοτήτων - μοντέρνο σύστημα διοίκησης

Ο Δήμαρχος έχει πλέον θεσμικά εκσυγχρονισμένο πλαίσιο για να μεταβιβάζει αρμοδιότητες:

• σε αντιδημάρχους
• σε προέδρους δημοτικών κοινοτήτων
• σε προϊσταμένους υπηρεσιών
• σε υπαλλήλους, με τη γνωστή μορφή «με εντολή Δημάρχου»

Έτσι διαμορφώνεται ένα σύγχρονο μοντέλο διοίκησης, όπου η εξουσία αποκεντρώνεται αλλά η ευθύνη παραμένει κεντρικά στα χέρια του Δημάρχου.

6. Ευθύνη εκτέλεσης αποφάσεων συλλογικών οργάνων

Ο Δήμαρχος είναι το όργανο που εγγυάται την εφαρμογή των αποφάσεων:

• του Δημοτικού Συμβουλίου
• της Δημοτικής Επιτροπής
• των αποφασιστικού χαρακτήρα επιτροπών

Με αυτό τον τρόπο ο Κώδικας αποσαφηνίζει την αλυσίδα ευθύνης: τα συλλογικά όργανα αποφασίζουν, ο Δήμαρχος υλοποιεί.

7. Εποπτεία νομιμότητας και συνεργασία με τα συλλογικά όργανα

Ο Δήμαρχος οφείλει:

• να εποπτεύει τη νομιμότητα πράξεων και διαδικασιών
• να συνεργάζεται με τη Δημοτική Επιτροπή
• να φροντίζει για την ανάρτηση αποφάσεων στη «Διαύγεια» και στον έλεγχο νομιμότητας

Αυτή η υποχρέωση ενισχύεται από τη νέα ψηφιακή αρχιτεκτονική του Κώδικα, που επιβάλλει γρήγορη και τυποποιημένη δημοσίευση πράξεων.

8. Διαχείριση κρίσεων και άσκηση έκτακτων αρμοδιοτήτων

Ο νέος Κώδικας προβλέπει επίσης ότι, ο Δήμαρχος μπορεί να λάβει αποφάσεις σε περίπτωση άμεσου κινδύνου ή επείγουσας ανάγκης, όταν η αναβολή μπορεί να προκαλέσει ζημία.

Η απόφαση αυτή πρέπει να επικυρώνεται από την Δημοτική Επιτροπή στην αμέσως επόμενη συνεδρίαση.

9. Δημόσια παρουσία και τήρηση δεοντολογίας

Ο Δήμαρχος έχει ρητή υποχρέωση:

• να επιδεικνύει συμπεριφορά που αρμόζει στο αξίωμα,
• να λειτουργεί με διαφάνεια,
• να υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον,
• να διαμορφώνει σχέσεις εμπιστοσύνης με τους πολίτες.

Αυτές οι δεοντολογικές προβλέψεις εντάσσονται πλέον στο βασικό σώμα του Κώδικα και δεν αντιμετωπίζονται ως «δευτερεύουσες» διατάξεις.

Γεννιέται ο «Υπερ-Δήμαρχος» με τον Νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης!! Απόλυτη Εξουσία και Ποινικές Ευθύνες!! Τέλος στην πολυδιάσπαση, αρχή στον συγκεντρωτισμό.

Ο νέος Κώδικας μετατρέπει τον Δήμαρχο σε απόλυτο κυρίαρχο, αλλά του φορτώνει ευθύνες ακόμη και για αποφάσεις που δεν έχει υπογράψει.