Building Permit Overhaul: Αναδιάταξη στη Δόμηση με τομή στις Άδειες! Στο Κτηματολόγιο οι Πολεοδομίες, στους Δήμους ο σχεδιασμός, οι άδειες σε ανεξάρτητους ιδιώτες μηχανικούς, με επιλογή από ηλεκτρονική κλήρωση ειδικού μητρώου του ΤΕΕ!
Building Permit Overhaul / Αναδιάταξη στη Δόμηση με τομή στις Άδειες! Στο Κτηματολόγιο οι Πολεοδομίες, στους Δήμους ο σχεδιασμός, οι άδειες σε ανεξάρτητους ιδιώτες μηχανικούς, με επιλογή από ηλεκτρονική κλήρωση ειδικού μητρώου του ΤΕΕ!

Building Permit Overhaul / Αναδιάταξη στη Δόμηση με τομή στις Άδειες! Στο Κτηματολόγιο οι Πολεοδομίες, στους Δήμους ο σχεδιασμός, οι άδειες σε ανεξάρτητους ιδιώτες μηχανικούς, με επιλογή από ηλεκτρονική κλήρωση ειδικού μητρώου του ΤΕΕ!
Μια δομική θεσμική τομή στη διαχείριση γης και κατασκευών δρομολογεί η κυβέρνηση, σηματοδοτώντας ένα ριζικό Greece building permits overhaul που φιλοδοξεί να βάλει τέλος στη γραφειοκρατία και τις καθυστερήσεις δεκαετιών. Σύμφωνα με το νέο κυβερνητικό σχέδιο, προβλέπεται η μεταφορά των Πολεοδομιών στο Κτηματολόγιο, ενώ στους Δήμους παραμένει ο πολεοδομικός σχεδιασμός σε τοπικό επίπεδο. Η μεγάλη ανατροπή, ωστόσο, αφορά την έκδοση οικοδομικής άδειας από ανεξάρτητους ιδιώτες μηχανικούς, οι οποίοι θα αναλαμβάνουν τους φακέλους με επιλογή από ηλεκτρονική κλήρωση ειδικού μητρώου του ΤΕΕ, θωρακίζοντας τη διαφάνεια και επιταχύνοντας την οικοδομική δραστηριότητα.
Πολεοδομίες: Το σχέδιο για τη μεταφορά στο Κτηματολόγιο - Τι «αφήνει» στους Δήμους
Ριζικό μετασχηματισμό στον χάρτη και τον τρόπο λειτουργίας των Πολεοδομιών δρομολογεί η κυβέρνηση, με σχέδιο που …αδειάζει τις προσπάθειες των Δήμων να τις στελεχώσουν και να τις εκσυγχρονίσουν.
Κόντρα στις διεκδικήσεις της ΚΕΔΕ να διατηρηθούν οι Πολεοδομίες στους Δήμους και να ενισχυθούν με προσωπικό, το σχέδιο που επεξεργάζεται η κυβέρνηση, το οποίο αναμένεται να τεθεί σε δημόσια διαβούλευση εντός του έτους, κινείται στην εντελώς αντίθετη κατεύθυνση, «πετώντας» στους δήμους ένα … κόκκαλο δικαιοδοσίας.
Καταργεί τα γεωγραφικά στεγανά στην έκδοση οικοδομικών αδειών με τη δημιουργία του Εθνικού Οργανισμού Κτηματολογίου και Ελέγχου Δόμησης (ΕΟΚΕΔ).
Ένας φάκελος για οικοδομική άδεια στη Μύκονο ή τη Σαντορίνη θα μπορεί πλέον να εξετάζεται από μηχανικό στη Θεσσαλονίκη, με το αιτιολογικό ότι έτσι μπορούν να αντιμετωπιστούν η υποστελέχωση, οι καθυστερήσεις μηνών, αλλά και τα φαινόμενα διαφθοράς και τοπικών πιέσεων που απασχόλησαν έντονα την επικαιρότητα το τελευταίο διάστημα.
Τα βασικά στοιχεία του νομοσχεδίου, σύμφωνα με την εφημερίδα το Πρώτο Θέμα, στηρίζονται στους εξής άξονες:
1. Καθολικός προληπτικός έλεγχος «με κλήρωση» πριν από την κατασκευή
Μέχρι σήμερα, από τις περίπου 34.000 οικοδομικές άδειες που εκδίδονται ετησίως, το 65% προχωρά χωρίς ουσιαστικό προηγούμενο έλεγχο (με ευθύνη του ιδιώτη μηχανικού), ενώ στο υπόλοιπο 35% ελέγχονται κυρίως τοπογραφικά και διαγράμματα κάλυψης. Το νέο σύστημα αντιστρέφει τη διαδικασία:
• Υποχρεωτικός έλεγχος όλων των αδειών: Κάθε φάκελος θα ελέγχεται υποχρεωτικά πριν από την έκδοση της άδειας από ανεξάρτητους ιδιώτες μηχανικούς, οι οποίοι θα επιλέγονται με ηλεκτρονική κλήρωση από ειδικό μητρώο του ΤΕΕ.
• Ψηφιακή έκδοση & έξτρα «φίλτρο» 30%: Μετά τη θετική εισήγηση του ελεγκτή, η άδεια θα εκδίδεται ψηφιακά μέσω του συστήματος e-Άδειες (που παραμένει στο ΤΕΕ), ενώ η Διοίκηση θα διενεργεί επιπλέον δειγματοληπτικό έλεγχο στο 30% των αδειών πριν ξεκινήσουν οι εργασίες.
• Χαμηλώνει ο πήχης για προέγκριση: Το όριο της υποχρεωτικής προέγκρισης μειώνεται δραστικά από τα 3.000 τ.μ. στα 1.000 τ.μ., ενώ καθίσταται υποχρεωτική ανεξαρτήτως τετραγωνικών για ακίνητα σε περιοχές ειδικής προστασίας.
2. Από τις 183 ΥΔΟΜ στα 97 Κέντρα Δόμησης - Η γεωγραφική κατανομή
Η σημερινή εικόνα των πολεοδομιών κρίνεται οριακή: μόλις 183 από τους 332 δήμους διαθέτουν ΥΔΟΜ, το 35% λειτουργεί με 1-2 μηχανικούς, το 46% του προσωπικού είναι άνω των 55 ετών, ενώ στο 23% των υπηρεσιών η έκδοση άδειας ξεπερνά το εξάμηνο.
Το νέο δίκτυο θα αποτελείται από 97 Κέντρα Δόμησης (21 Περιφερειακά για μεγάλα έργα/προστατευόμενες περιοχές και 76 Τοπικά για Βεβαιώσεις Όρων Δόμησης), με πανελλαδική ανακατανομή του φόρτου εργασίας:
• Αττική: 18 Κέντρα (7 Περιφερειακά, 11 Τοπικά) στη θέση των 41 σημερινών ΥΔΟΜ.
• Νότιο Αιγαίο: 14 Κέντρα (2 Περιφερειακά, 12 Τοπικά) - με ειδική μέριμνα για τις νησιωτικές ανάγκες.
• Κεντρική Μακεδονία: 11 Κέντρα (2 Περιφερειακά, 9 Τοπικά) αντί για 28 ΥΔΟΜ.
• Βόρειο Αιγαίο, Θεσσαλία, Πελοπόννησος, Στερεά Ελλάδα, Αν. Μακεδονία & Θράκη: Από 6 Κέντρα ανά περιφέρεια.
• Ιόνια Νησιά, Κρήτη, Ήπειρος, Δυτική Μακεδονία: Από 5 Κέντρα ανά περιφέρεια.
• Δυτική Ελλάδα: 4 Κέντρα.
Σύμφωνα με την προτεινόμενη κατανομή αρμοδιοτήτων, τα Περιφερειακά Κέντρα θα αναλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, τις προεγκρίσεις μεγαλύτερων έργων και ακινήτων σε προστατευόμενες περιοχές, ενώ τα Τοπικά θα εκδίδουν Βεβαιώσεις Όρων Δόμησης.
Η εποπτεία θα ασκείται από την Κεντρική Διεύθυνση Δόμησης του νέου οργανισμού, ενώ στους δήμους προβλέπεται να παραμείνουν οι αρμοδιότητες πολεοδομικού σχεδιασμού.
Η μεταφορά των ελέγχων αυθαιρέτων εντάσσεται σε επόμενο στάδιο της μεταρρύθμισης.

Το σχέδιο προγραμματίζεται να ξεκινήσει πιλοτικά με 20 συνολικά μηχανικούς από τη Λάρισα και τα Τρίκαλα τον Απρίλιο του 2027, δύο περιοχές με αστικά και περιαστικά χαρακτηριστικά, με στόχο την πανελλαδική εφαρμογή της τον Οκτώβριο του ίδιου έτους. Πρόκειται ωστόσο για ένα ιδιαίτερα φιλόδοξο χρονοδιάγραμμα, καθώς η δημιουργία του νέου μηχανισμού προϋποθέτει σημαντική ενίσχυση προσωπικού, ολοκλήρωση κρίσιμων ψηφιακών υποδομών και εξασφάλιση χρηματοδότησης.
3. Στέγαση, χρονοδιάγραμμα και τα «αγκάθια» του σχεδίου
Για να αποφευχθεί το κόστος νέων κτιρίων, τα Κέντρα Δόμησης θα στεγαστούν στα 78 υφιστάμενα κτηματολογικά γραφεία, αφού πρώτα μεταφερθούν τα φυσικά αρχεία του Κτηματολογίου σε κεντρικές αποθήκες στη Θεσσαλονίκη και το Ηράκλειο.
• Τα ορόσημα: Η πιλοτική εφαρμογή τοποθετείται τον Απρίλιο του 2027 σε Λάρισα και Τρίκαλα (με 20 μηχανικούς), με στόχο την καθολική εφαρμογή σε όλη τη χώρα τον Οκτώβριο του 2027.
• Οι προκλήσεις: Το εγχείρημα απαιτεί συνολικά 1.056 μηχανικούς και έχει ετήσιο λειτουργικό κόστος 32 εκατ. ευρώ (μόνο για τις άδειες), τη στιγμή που τα έσοδα από τα παράβολα κυμαίνονται μόλις στα 1,5 - 2 εκατ. ευρώ. Η κάλυψη του χρηματοδοτικού κενού, η στελέχωση και η αποφυγή νέων καθυστερήσεων από τους καθολικούς ελέγχους, εν μέσω προεκλογικής περιόδου, αποτελούν τα μεγάλα στοιχήματα της μεταρρύθμισης.
Καθολικός έλεγχος των αδειών πριν από την κατασκευή
Η παρέμβαση συμπληρώνεται από τη μείωση του ορίου υποχρεωτικής προέγκρισης από τα 3.000 στα 1.000 τετραγωνικά μέτρα και την επέκτασή της σε έργα που βρίσκονται σε περιοχές ειδικής προστασίας ανεξαρτήτως επιφάνειας.
Το κρίσιμο ζητούμενο είναι να λειτουργήσει ο νέος μηχανισμός χωρίς να δημιουργήσει πρόσθετες καθυστερήσεις, καθώς η καθιέρωση καθολικών ελέγχων προϋποθέτει επαρκή αριθμό ανεξάρτητων μηχανικών, σαφείς ευθύνες και συγκεκριμένες προθεσμίες.
Οικοδομικές άδειες χωρίς γεωγραφικά σύνορα
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι Κυκλάδες, όπου η έντονη οικοδομική δραστηριότητα σε ορισμένα νησιά δημιουργεί αυξημένες ανάγκες εξυπηρέτησης, οι οποίες δύσκολα μπορούν να καλυφθούν αποκλειστικά από το διαθέσιμο προσωπικό των τοπικών πολεοδομιών. Με το νέο σύστημα, ένας φάκελος οικοδομικής άδειας για ακίνητο στη Μύκονο θα μπορούσε να εξετάζεται από υπηρεσία στην Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη ή στα Τρίκαλα, εφόσον υπάρχει η απαραίτητη πρόσβαση στα ψηφιακά πολεοδομικά δεδομένα της περιοχής. Το μοντέλο δεν περιορίζεται στη νησιωτική Ελλάδα, αλλά σχεδιάζεται να εφαρμόζεται σε ολόκληρη την επικράτεια, επιτρέποντας την ανακατανομή υποθέσεων από υπηρεσίες με αυξημένες εκκρεμότητες προς Κέντρα Δόμησης με μεγαλύτερη διαθεσιμότητα προσωπικού.

Ενιαίος Ψηφιακός ΧάρτηςΠέρα όμως από την εξισορρόπηση του φόρτου εργασίας, στο τραπέζι βρίσκεται μία ακόμη παρέμβαση που θα μπορούσε να αλλάξει ουσιαστικά τη σχέση των πολεοδομικών υπηρεσιών με τις περιοχές στις οποίες λειτουργούν.
Στόχος αυτής της πρότασης είναι να περιοριστούν οι τοπικές εξαρτήσεις και η άμεση σχέση μεταξύ των ελεγκτών και των ενδιαφερομένων, μειώνοντας τα περιθώρια παρεμβάσεων και ενισχύοντας το αδιάβλητο της διαδικασίας.
Μία ακόμη σημαντική επιδίωξη της μεταρρύθμισης είναι να μπει τέλος στις διαφορετικές ερμηνείες της πολεοδομικής νομοθεσίας από υπηρεσία σε υπηρεσία, που συχνά οδηγούν σε πρόσθετα δικαιολογητικά, καθυστερήσεις και ανασφάλεια για μηχανικούς και ιδιοκτήτες.
Η υπαγωγή των πολεοδομιών σε έναν ενιαίο οργανισμό, με κοινή εποπτεία και ψηφιακά εργαλεία, φιλοδοξεί να διασφαλίσει ότι οι οικοδομικές άδειες θα εξετάζονται με τους ίδιους κανόνες σε ολόκληρη τη χώρα.
Πάνω από 1.000 μηχανικοίΗ στελέχωση και η χρηματοδότηση αποτελούν δύο από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της μεταρρύθμισης. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, για τη λειτουργία των υπηρεσιών έκδοσης οικοδομικών αδειών απαιτούνται 817 μηχανικοί και 80 διοικητικοί υπάλληλοι, ενώ με τη μελλοντική ενσωμάτωση των ελέγχων αυθαιρέτων οι συνολικές ανάγκες αυξάνονται σε 1.056 μηχανικούς.
Το ετήσιο κόστος λειτουργίας των υπηρεσιών έκδοσης αδειών εκτιμάται σε 32 εκατ. ευρώ, από τα οποία 29,7 εκατ. αφορούν τη μισθοδοσία, ενώ απαιτούνται επιπλέον εφάπαξ δαπάνες 8,3 εκατ. ευρώ.
Το μεγάλο στοίχημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο η οικονομική αυτοτέλεια του ΕΟΚΕΔ και η επιτυχία της μεταρρύθμισης των πολεοδομιών, αλλά και η διασφάλιση ότι η ανάληψη των νέων αρμοδιοτήτων δεν θα αποδυναμώσει τον υφιστάμενο μηχανισμό του Ελληνικού Κτηματολογίου. Και αυτό γιατί ο φορέας καλείται να διαχειριστεί μια ιδιαίτερα απαιτητική μετάβαση, την ώρα που βρίσκεται αντιμέτωπος με τις μεγάλες προκλήσεις της ολοκλήρωσης της κτηματογράφησης έως το τέλος του 2026 και της ομαλής λειτουργίας των κτηματολογικών υπηρεσιών. Το ζητούμενο επομένως είναι η νέα μεταρρύθμιση να ενισχύσει τη δημόσια διοίκηση και όχι να δημιουργήσει πρόσθετες πιέσεις σε έναν οργανισμό που εξακολουθεί να έχει μπροστά του κρίσιμα ορόσημα.
Τι παραμένει στους Δήμους
Στους δήμους παραμένει ο πολεοδομικός σχεδιασμός, ενώ ο έλεγχος των αυθαιρέτων θα μεταφερθεί στον νέο οργανισμό σε δεύτερη φάση.
Τα 3 βασικά σημεία του νέου σχεδίου:
1. Μεταφορά αρμοδιοτήτων: Οι Πολεοδομίες εντάσσονται κάτω από την ομπρέλα του Ελληνικού Κτηματολογίου.
2. Τοπικός σχεδιασμός: Στους Δήμους παραμένει ο αμιγώς πολεοδομικός σχεδιασμός.
3. Άδειες με κλήρωση ΤΕΕ: Την έκδοση των οικοδομικών αδειών αναλαμβάνουν ανεξάρτητοι ιδιώτες μηχανικοί, επιλεγμένοι τυχαία μέσω ηλεκτρονικής κλήρωσης ειδικού μητρώου.
Η μεταρρύθμιση αυτή αγγίζει τον πυρήνα του επενδυτικού κλίματος στην Ελλάδα
Με τον διαχωρισμό του στρατηγικού σχεδιασμού από την εκτελεστική αδειοδότηση και την εισαγωγή τυχαίας ανάθεσης σε ιδιώτες, η κυβέρνηση επιχειρεί να εξαλείψει το διαχρονικό «bottleneck» των Πολεοδομιών και να θωρακίσει το real estate έναντι θεσμικών στρεβλώσεων.