Tourism Inflection Point / Οι 8 μεγάλες προκλήσεις για την επόμενη μέρα, του Ελληνικού Τουρισμού! Η Κλιματική αλλαγή απειλή, για τις ακτές & τους υδάτινους πόρους [ΙΝΣΕΤΕ]

Σε ένα κρίσιμο σημείο καμπής (inflection point) εισέρχεται ο ελληνικός τουρισμός, καθώς το παραδοσιακό μοντέλο ανάπτυξης φτάνει στα όριά του και απαιτεί άμεσο επαναπροσδιορισμό. Σύμφωνα με τη νέα εμπεριστατωμένη έρευνα του ΙΝΣΕΤΕ, η μετάβαση στη νέα εποχή δεν εξαρτάται πλέον μόνο από τους απόλυτους αριθμούς αφίξεων, αλλά από την αποτελεσματική αντιμετώπιση 8 μεγάλων προκλήσεων. Με την επιτάχυνση της κλιματικής αλλαγής, την ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης (AI), τον κορεσμό των υποδομών και τη διαχείριση προορισμών να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή, η μελέτη χαρτογραφεί τα στρατηγικά βήματα που θα κρίνουν τη διεθνή ανταγωνιστικότητα και τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα του κλάδου.

Η επόμενη φάση ανάπτυξης του ελληνικού τουρισμού! Ο ρόλος της ΑΙ και της κλιματικής αλλαγής

Η έλλειψη αξιόπιστων δεδομένων, η ανάγκη εμπλουτισμού του τουριστικού προϊόντος, η ψηφιακή υστέρηση, οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και η αναζήτηση νέων αγορών αποτελούν ορισμένα από τα μεγαλύτερα στοιχήματα για τον ελληνικό τουρισμό τα επόμενα χρόνια. Την ίδια στιγμή, οι δημογραφικές μεταβολές, η αποτελεσματική διαχείριση των προορισμών και ο κατακερματισμός των αρμοδιοτήτων μεταξύ των υπουργείων αναδεικνύουν την ανάγκη ενός νέου, μακροπρόθεσμου σχεδιασμού για τον σημαντικότερο εξωστρεφή κλάδο της ελληνικής οικονομίας.

Τις οκτώ αυτές προκλήσεις καταγράφει η νέα μελέτη του ΙΝΣΕΤΕ, με τίτλο «Ο Ελληνικός Τουρισμός: Επιτεύγματα, Προκλήσεις, Προοπτικές», η οποία παρουσιάσθηκε την προηγούμενη Παρασκευή και επιχειρεί να προσδιορίσει τις προϋποθέσεις για τη διατήρηση της διεθνούς ανταγωνιστικότητας της χώρας.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η επόμενη φάση ανάπτυξης του ελληνικού τουρισμού δεν μπορεί να στηριχθεί αποκλειστικά στην αύξηση των αφίξεων. Απαιτείται μετάβαση σε ένα μοντέλο που θα δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην ποιότητα, στη διάρκεια της τουριστικής περιόδου, στη γεωγραφική διασπορά των επισκεπτών, στην τεχνολογία και στη βιωσιμότητα.

Η πρόκληση είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς ο ελληνικός τουρισμός εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το προϊόν «ήλιος και θάλασσα», ενώ καλείται να ανταποκριθεί σε ένα διεθνές περιβάλλον στο οποίο μεταβάλλονται τόσο οι ταξιδιωτικές συνήθειες όσο και οι συνθήκες λειτουργίας των προορισμών.

Κλιματική αλλαγή & απειλές σε ακτές και υδάτινους πόρους

Η κλιματική αλλαγή απειλεί άμεσα τις ακτές (διάβρωση), τη θερινή περίοδο και τη διαθεσιμότητα των υδάτινων πόρων.

1. Μεγάλα κενά στα δεδομένα για τον τουρισμό!

Μία από τις πιο χαρακτηριστικές επισημάνσεις της μελέτης αφορά την έλλειψη ολοκληρωμένων στοιχείων για τις πραγματικές επιπτώσεις της τουριστικής δραστηριότητας.

Παρά την πρόοδο στην καταγραφή των αφίξεων και των εισπράξεων, παραμένουν σημαντικά κενά στην περιβαλλοντική, οικονομική και κοινωνική αποτύπωση του τουρισμού.

Ειδικότερα, δεν υπάρχει ολοκληρωμένος δημοσιονομικός λογαριασμός που να καταγράφει τι αποδίδει ο τουρισμός στα δημόσια ταμεία μέσω ΦΠΑ, τελών, φόρων και εισφορών και σε ποιο βαθμό αυτά τα έσοδα επιστρέφουν στους προορισμούς με τη μορφή υποδομών και υπηρεσιών.

Αντίστοιχα, απουσιάζουν συστηματικές μετρήσεις για την κατανάλωση νερού και ενέργειας, την παραγωγή αποβλήτων και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα ανά διανυκτέρευση ή επισκέπτη.

Η μελέτη αναδεικνύει επίσης την ανάγκη συστηματικής καταγραφής των επιπτώσεων του τουρισμού στους μόνιμους κατοίκους, ιδιαίτερα όσον αφορά τη στέγαση, το κόστος ζωής και την αποδοχή της τουριστικής ανάπτυξης.

Σύμφωνα με το ΙΝΣΕΤΕ, η δημιουργία ενός ολοκληρωμένου συστήματος μέτρησης θα μπορούσε να αποδώσει απτά αποτελέσματα μέσα σε 24 μήνες, επιτρέποντας τη λήψη αποφάσεων με βάση τεκμηριωμένα στοιχεία και όχι εκτιμήσεις.

2. Το στοίχημα πέρα από τον «ήλιο και θάλασσα»

Παρά τη διεθνή επιτυχία του παραδοσιακού ελληνικού τουριστικού προϊόντος, η περαιτέρω διαφοροποίησή του αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αντιμετώπιση της εποχικότητας, σημειώνει η μελέτη η οποία εκπονήθηκε από τους Άρη Ίκκο, Επιστημονικό Διευθυντή και Ευαγγελία Λάμπρου, Στατιστικό – Αναλύτρια, υπό τον συντονισμό του Ηλία Κικίλια, Γενικού Διευθυντή ΙΝΣΕΤΕ.

Η παγκόσμια αγορά τουρισμού «ήλιου και θάλασσας» αριθμεί 247 εκατομμύρια ταξίδια, αυξημένα κατά 14% σε σχέση με το 2019. Η Ελλάδα διατηρεί ισχυρή θέση, με το μερίδιό της να έχει αυξηθεί από 7,4% το 2019 σε 8,2%.

Ωστόσο, η μεγάλη εξάρτηση από το συγκεκριμένο προϊόν περιορίζει τη δυνατότητα επέκτασης της τουριστικής δραστηριότητας σε περισσότερους μήνες και περισσότερες περιοχές της χώρας.

Η μελέτη προτείνει τη συστηματική σύνδεση του παραδοσιακού τουρισμού με τον πολιτισμό, τη γαστρονομία, τον αγροτουρισμό, τον οικοτουρισμό, την ευεξία και τις αθλητικές δραστηριότητες.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στον συνεδριακό τουρισμό, στα ταξίδια πόλης και στον τουρισμό τρίτης ηλικίας, καθώς πρόκειται για αγορές που μπορούν να ενισχύσουν τη ζήτηση εκτός καλοκαιριού.

Στόχος δεν είναι η υποκατάσταση του προϊόντος «ήλιος και θάλασσα», αλλά ο εμπλουτισμός του, ώστε να αυξηθούν η μέση τουριστική δαπάνη και η διάρκεια παραμονής των επισκεπτών.

3. Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει τους κανόνες της αγοράς

Μια από τις σημαντικότερες προκλήσεις που εντοπίζει η έρευνα αφορά τον ψηφιακό μετασχηματισμό.

Η Ελλάδα, σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει το ΙΝΣΕΤΕ, βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς την ψηφιακή ωριμότητα, γεγονός που δημιουργεί πρόσθετες δυσκολίες για τις τουριστικές επιχειρήσεις.

Η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης αλλάζει ήδη τον τρόπο με τον οποίο οι ταξιδιώτες αναζητούν προορισμούς, συγκρίνουν τιμές, επιλέγουν καταλύματα και πραγματοποιούν κρατήσεις.

Η νέα γενιά ψηφιακών βοηθών μπορεί να επηρεάσει ακόμη και τη θέση των παραδοσιακών διαδικτυακών ταξιδιωτικών πρακτορείων, δημιουργώντας νέες δυνατότητες απευθείας κρατήσεων για τα ξενοδοχεία.

Ωστόσο, η αξιοποίηση αυτών των δυνατοτήτων προϋποθέτει κατάλληλες ψηφιακές υποδομές, οργανωμένα δεδομένα και εξειδικευμένο προσωπικό.

Η μελέτη δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη δημιουργία κεντρικού κόμβου τουριστικών δεδομένων, στην ανάπτυξη έξυπνων προορισμών και στην ενίσχυση των ψηφιακών δεξιοτήτων των εργαζομένων.

4. Κλιματική αλλαγή: Απειλή για τις ακτές, τη θερινή περίοδο και τους υδάτινους πόρους

Η κλιματική αλλαγή αποτελεί μία από τις πλέον σύνθετες προκλήσεις για τον ελληνικό τουρισμό, καθώς επηρεάζει άμεσα τις συνθήκες υπό τις οποίες προσφέρεται το τουριστικό προϊόν.

Η άνοδος της στάθμης της θάλασσας, οι συχνότεροι καύσωνες, τα ακραία καιρικά φαινόμενα και η αυξανόμενη πίεση στους υδάτινους πόρους δημιουργούν νέους κινδύνους για τους παράκτιους και νησιωτικούς προορισμούς.

Όπως επισημαίνεται στην έρευνα, η προσαρμογή στις νέες συνθήκες απαιτεί επενδύσεις στην προστασία των ακτών, στην ενεργειακή αναβάθμιση των καταλυμάτων και στη βελτίωση της διαχείρισης του νερού.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην αντιμετώπιση της λειψυδρίας, μέσα από τη μείωση της κατανάλωσης, την αξιοποίηση επεξεργασμένου νερού και τη διαμόρφωση ευέλικτου πλαισίου για την αδειοδότηση μονάδων αφαλάτωσης στις τουριστικές επιχειρήσεις.

Παράλληλα, η μελέτη αναδεικνύει την ανάγκη ανάπτυξης συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης και οργανωμένων πρωτοκόλλων διαχείρισης επισκεπτών σε περιπτώσεις καυσώνων και πυρκαγιών.

Η κλιματική αλλαγή μπορεί, ωστόσο, να δημιουργήσει και νέες δυνατότητες, καθώς η μετατόπιση μέρους της ζήτησης προς την άνοιξη και το φθινόπωρο θα μπορούσε να συμβάλει στην επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου.

5. Κίνα και Ινδία: Οι νέες αγορές που διεκδικεί η Ελλάδα

Η στροφή προς τις μεγάλες ασιατικές αγορές αποτελεί, σύμφωνα με τη μελέτη, μία από τις σημαντικότερες αναπτυξιακές ευκαιρίες για την επόμενη εικοσαετία.

Η σημερινή εξάρτηση του ελληνικού τουρισμού από την ευρωπαϊκή αγορά καθιστά αναγκαία τη διεύρυνση των χωρών προέλευσης των επισκεπτών, με ιδιαίτερη έμφαση στην Κίνα και την Ινδία.

Το 2024 οι Κινέζοι ταξιδιώτες δαπάνησαν συνολικά 250,6 δισ. δολάρια για διεθνή ταξίδια, καταλαμβάνοντας την πρώτη θέση παγκοσμίως.

Η Ελλάδα εμφανίζει ήδη βελτίωση της θέσης της στην κινεζική αγορά. Σύμφωνα με την έρευνα GWI για το πρώτο τρίμηνο του 2026, ανέβηκε οκτώ θέσεις στην κατάταξη προτίμησης των Κινέζων ταξιδιωτών, από την 31η στην 23η θέση.

Στην Ινδία, η Ελλάδα βρίσκεται στην 37η θέση, ωστόσο η ταχεία ανάπτυξη της μεσαίας τάξης και η αύξηση των διεθνών ταξιδιών δημιουργούν σημαντικές προοπτικές.

Οι τουριστικές δαπάνες των Ινδών στο εξωτερικό ανήλθαν σε 35 δισ. δολάρια το 2024, ενώ οι εκτιμήσεις που παραθέτει η μελέτη προβλέπουν περισσότερους από 50 εκατομμύρια διεθνείς ταξιδιώτες έως το 2030.

Καθοριστικό παράγοντα για την προσέλκυση επισκεπτών από αυτές τις αγορές αποτελεί η αεροπορική συνδεσιμότητα, σε συνδυασμό με στοχευμένες ενέργειες προβολής και την προσαρμογή του τουριστικού προϊόντος στις διαφορετικές ταξιδιωτικές προτιμήσεις.

6. Οι νέες γενιές αλλάζουν τις ταξιδιωτικές συνήθειες

Η δημογραφική μεταβολή αποτελεί ακόμη μία πρόκληση που καλούνται να αντιμετωπίσουν οι ελληνικές τουριστικές επιχειρήσεις.

Οι νεότερες γενιές ταξιδιωτών αναζητούν ολοένα περισσότερο αυθεντικές εμπειρίες, εξατομικευμένες υπηρεσίες και προϊόντα με μετρήσιμα χαρακτηριστικά βιωσιμότητας.

Οι Millennials και η Generation Z έχουν ήδη επηρεάσει σημαντικά τον τρόπο επιλογής προορισμών, δίνοντας μεγαλύτερο βάρος στη γαστρονομία, στον τοπικό πολιτισμό και στις εμπειρίες που μπορούν να μοιραστούν μέσω των κοινωνικών δικτύων.

Ακόμη μεγαλύτερες αλλαγές αναμένονται από τη Generation Alpha, που σύμφωνα με τη μελέτη αντιπροσωπεύει το 24,4% του παγκόσμιου πληθυσμού και θα αποτελέσει την πρώτη γενιά ταξιδιωτών που θα έχει μεγαλώσει πλήρως εξοικειωμένη με την τεχνητή νοημοσύνη.

Για τις ελληνικές επιχειρήσεις, η εξέλιξη αυτή σημαίνει ότι η ψηφιακή παρουσία, η δυνατότητα εξατομίκευσης και η αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών θα αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία για τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητάς τους.

7. Από την τουριστική προβολή στη διαχείριση των προορισμών

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνει το ΙΝΣΕΤΕ στη λειτουργία των Οργανισμών Διαχείρισης και Προώθησης Προορισμών (DMMOs).

Η μελέτη επισημαίνει ότι οι προορισμοί χρειάζονται οργανισμούς που θα μπορούν να διαχειρίζονται τις τουριστικές ροές, να παρακολουθούν τις πιέσεις στις υποδομές και να παρεμβαίνουν για τη βελτίωση της καθημερινότητας κατοίκων και επισκεπτών.

Η αξιοποίηση τεχνολογιών πρόβλεψης της ζήτησης, μεγάλων δεδομένων και συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να συμβάλει σε αυτή την κατεύθυνση.

Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα διαχείρισης επισκεπτών αναφέρεται η εφαρμογή συστήματος χρονοθυρίδων στην Ακρόπολη.

Παράλληλα, η μελέτη επισημαίνει την ανάγκη εξασφάλισης σταθερής χρηματοδότησης των οργανισμών αυτών, ακόμη και μέσω της επιστροφής μέρους των τουριστικών τελών στους προορισμούς όπου εισπράττονται.

8. Δεκαεπτά υπουργεία εμπλέκονται στον τουρισμό

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η τελευταία πρόκληση που καταγράφεται στην έρευνα και αφορά τη διακυβέρνηση της τουριστικής πολιτικής.

Σύμφωνα με το ΙΝΣΕΤΕ, ο τουρισμός συνδέεται με τις αρμοδιότητες 16 υπουργείων πέραν του υπουργείου Τουρισμού, γεγονός που δημιουργεί σύνθετες συναρμοδιότητες και συχνά καθυστερήσεις στην αντιμετώπιση κρίσιμων ζητημάτων.

Από τη φορολογία και τις μεταφορές έως το χωροταξικό, τις υποδομές και τη ναυτιλία, η ανάπτυξη του τουρισμού εξαρτάται από αποφάσεις πολλών διαφορετικών φορέων.

Η μελέτη εισηγείται σαφέστερη κατανομή αρμοδιοτήτων, ενίσχυση της διοικητικής και τεχνικής υποστήριξης των δήμων, περιορισμό της γραφειοκρατίας και πλήρη ψηφιοποίηση των συναλλαγών των τουριστικών επιχειρήσεων με το Δημόσιο.

Κυρίως, όμως, προτείνει την κατάρτιση ενός Στρατηγικού Σχεδίου Τουρισμού για την περίοδο 2028–2035, με συγκεκριμένους και μετρήσιμους στόχους, τακτική αναθεώρηση και ετήσια έκθεση προόδου.

Η χρονική σύνδεση του σχεδίου με τη νέα ευρωπαϊκή προγραμματική περίοδο 2028–2034 θεωρείται κρίσιμη, καθώς θα επιτρέψει τη διεκδίκηση χρηματοδότησης για ώριμες επενδύσεις και παρεμβάσεις.