Science, museum knowledge and municipal will converged in Mykonos as the Folklore Collection of Mykonos, supported by the Museum of Cycladic Art's Cycladic Identity initiative, presented the results of its 12-month programme reviving the art of weaving. Mayor Christos Veronis pledged to propose a municipal space for the island's looms, and the Municipal Council approved it unanimously on 6 October 2026. Speakers framed weaving not as nostalgia but as a living practice with a future.

Σε ένα νησί που ο κόσμος ταυτίζει με την εφήμερη γιορτή, η εκδήλωση έθεσε το ερώτημα αν ο πλούτος του τουρισμού μπορεί να γίνει εργαλείο διάσωσης της άυλης κληρονομιάς. Η απάντηση δεν δόθηκε με λόγια: δόθηκε με χώρο και με ψήφο. Αυτό ξεχωρίζει την εκδήλωση από τις συνήθεις εκδηλώσεις παράδοσης και είναι το "So What": όταν η επιστημονική τεκμηρίωση συναντά τη μουσειακή εμπειρία και τη δημοτική βούληση, η παράδοση παύει να είναι ανάμνηση και γίνεται πολιτική συνέχειας.

Τρεις πυλώνες, ένα αποτέλεσμα. Επιστήμονες, Λαογραφική Συλλογή και Δήμος Μυκόνου συνέπραξαν στην αναβίωση της υφαντικής.

Δημοτικός χώρος για τους αργαλειούς. Ο Δήμαρχος Χρήστος Βερώνης δεσμεύτηκε να προταθεί στο Δημοτικό Συμβούλιο η παραχώρηση δημοτικού χώρου για τους αργαλειούς, και το Συμβούλιο την ενέκρινε ομόφωνα στις 6 Οκτωβρίου.

Χειροπιαστά παραδοτέα σε 12 μήνες. Το ντοκιμαντέρ «Το Νήμα του Κόσμου», ο αργαλειός αρχαίου τύπου στο Λαογραφικό Μουσείο και εργαστήρια για παιδιά και ενήλικες.

Από το νησί στις Κυκλάδες. Το Cycladic Identity έχει υποστηρίξει 26 προγράμματα σε 15 νησιά και ετοιμάζει 10 νέα.

Mykonos Weaving Revival: Η υφαντική στη Μύκονο δεν είναι νοσταλγία, αλλά πρόταση συνέχειας - Η Λαογραφική Συλλογή και η Cycladic Identity ξαναπιάνουν το νήμα του αργαλειού [8 Βίντεο]

MYKONOS / GREECE - Mykonos Ticker

Στο Cine Manto της Μυκόνου, η Λαογραφική Συλλογή Μυκόνου παρουσίασε ολοκληρωμένο το πρόγραμμα «Η αναβίωση της αρχαίας ελληνικής τέχνης της υφαντικής στη Μύκονο του 21ου αιώνα». Το πρόγραμμα εντάχθηκε στην πρωτοβουλία Cycladic Identity του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης.

Η βραδιά περιλάμβανε:

• χαιρετισμούς του Δημάρχου Χρήστου Βερώνη και της προέδρου της Λαογραφικής Συλλογής Μαριγούλας Αποστόλου,
  
• την τοποθέτηση της Θεανώς Δανόγλου (Cycladic Identity),
  
• τρεις επιστημονικές εισηγήσεις (Αγγελική Κοσμοπούλου, Μαρία Κουτσουμπού, Δέσποινα Νάζου),
  
• τις τοποθετήσεις της δημιουργού Φαίης Χατζή και της παλιάς υφάντρας Βούλας Ξυδάκη,
  
• την προβολή του ντοκιμαντέρ «Το Νήμα του Κόσμου».

Η δράση συνεχίστηκε στο Λαογραφικό Μουσείο Μυκόνου, με εκπαιδευτικές δράσεις για παιδιά.

Η μεγαλύτερη θεσμική εξέλιξη ήρθε μέσα από τον λόγο του Δημάρχου: ο χώρος που φιλοξενούσε την εκδήλωση θα προτεινόταν ως χώρος για τους αργαλειούς. Στις 6 Οκτωβρίου το Δημοτικό Συμβούλιο ενέκρινε ομόφωνα την παραχώρηση.

Γιατί έχει σημασία: μια τέχνη ανάμεσα στη μνήμη και στο μέλλον

Η Μύκονος είναι γνωστή διεθνώς ως προορισμός της κοσμοπολίτικης διασκέδασης. Η συνέχεια της εκδήλωσης έδειξε κάτι άλλο: ένα νησί που ανακαλύπτει ότι η ταυτότητά του δεν εξαντλείται στην εικόνα του. Όπως είπε η Αποστόλου, «όσο περισσότερο αλλάζει ένας τόπος, τόσο μεγαλύτερη είναι η ανάγκη να γνωρίζει και από πού προέρχεται».

Η αναβίωση της υφαντικής δεν παρουσιάστηκε ως πολιτιστική νοσταλγία. Παρουσιάστηκε ως ζήτημα πολιτικής για τρία πράγματα: τη γνώση που κινδυνεύει να χαθεί, τους χώρους που χρειάζονται για να μεταδοθεί και τη σχέση του τουριστικού πλούτου με την κληρονομιά του τόπου. Στις ενότητες που ακολουθούν καταγράφονται όλες οι ομιλίες με τη σειρά τους, ώστε το κείμενο να λειτουργεί ως πλήρες θεσμικό αρχείο της βραδιάς.

Ο χώρος και το πλαίσιο της βραδιάς

Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στον χώρο του Cine Manto. Ο ιδιοκτήτης Αντώνης Θεοχάρης Κιούκας φιλοξένησε τη βραδιά και ευχαριστήθηκε από την Αποστόλου. Η ίδια καλωσόρισε:

• τον Δήμαρχο,
  
• τον Αντιδήμαρχο και την Αντιδήμαρχο,
  
• τον πρώην Δήμαρχο,
  
• τους δημοτικούς συμβούλους,
  
• τον Περιφερειακό Σύμβουλο,
  
• εκπροσώπους φορέων και συλλόγων του νησιού.

Η επόμενη μέρα προβλεπόταν στο Λαογραφικό Μουσείο από τις 10:00. Εκεί είχε στηθεί και ο όρθιος αργαλειός αρχαίου τύπου, με βιωματικές δράσεις για παιδιά και εκπαιδευτικά προγράμματα, όπως ανακοίνωσε η Αποστόλου στο κλείσιμο.

Μαριγούλα Αποστόλου: Ο θεσμικός πυρήνας - Λαογραφική Συλλογή Μυκόνου
Η ιδέα και η ένταξη στο Cycladic Identity

Η Μαριγούλα Αποστόλου μιλά στην εκδήλωση Mykonos Weaving Revival στο Cine Manto

Η Μαριγούλα Αποστόλου αφηγήθηκε ότι η Φαίη Χατζή και η Κατερίνα Ζουγανέλη πρότειναν ένα πρόγραμμα αφιερωμένο στην υφαντική τέχνη. Η Λαογραφική Συλλογή το αντιλήφθηκε αμέσως ως πρόταση που «άγγιζε την ίδια την καρδιά και την αποστολή» του μουσείου. Με φορέα υλοποίησης τη Λαογραφική Συλλογή, το πρόγραμμα εντάχθηκε στη Cycladic Identity με τον τίτλο που αναφέρθηκε παραπάνω.

Ο αργαλειός ως σύστημα γνώσης

Η Μαριγούλα Αποστόλου περιέγραψε την υφαντική ως «άρρηκτα συνδεδεμένη με την κοινωνική και την οικονομική ζωή του νησιού», με την καθημερινότητα των οικογενειών και κυρίως των γυναικών. Για πολλές γενιές, ο αργαλειός ήταν κομμάτι του μυκονιάτικου σπιτιού. Γύρω του αναπτύχθηκε ένα «ολόκληρο σύστημα γνώσης»:

• επιλογή και επεξεργασία των πρώτων υλών,
  
• γνέσιμο,
  
• στήσιμο του αργαλειού,
  
• σχέδια και χρώματα,
  
• η ίδια η ύφανση.

Η γνώση περνούσε κυρίως από γυναίκα σε γυναίκα. Τα υφαντά εξέφραζαν «την αισθητική, την επινοητικότητα και την ταυτότητα μιας ολόκληρης κοινωνίας».

Από το σπίτι στον διεθνή χώρο της μόδας

Κατά τον 20ό αιώνα, το μυκονιάτικο υφαντό εξελίχθηκε σε χαρακτηριστικό προϊόν του νησιού και συνδέθηκε με την πρώτη ανάπτυξη του τουρισμού. Με ανανέωση παλαιών προτύπων και δημιουργία ιδιαίτερου τοπικού ύφους, τα χειροποίητα υφαντά έγιναν μόδα τις δεκαετίες του '50 και του '60 και ταξίδεψαν πέρα από το νησί. Η Αποστόλου ανέφερε Christian Dior, Givenchy και την πριγκίπισσα του Μονακό, ως ένδειξη της εξωστρέφειας και της οικονομικής διάστασης που απέκτησε μια παραδοσιακή οικιακή τέχνη.

Η επικράτηση της βιομηχανικής παραγωγής και οι αλλαγές στον τρόπο ζωής οδήγησαν στη σταδιακή εγκατάλειψη του αργαλειού. Και τότε, όπως είπε, δεν χάνεται μόνο ένας τρόπος κατασκευής υφάσματος, αλλά κινδυνεύει η δυνατότητα η γνώση να περνά από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Η ιστορία της συλλογής: 400 σχέδια που έγιναν 600

Η Μαριγούλα Αποστόλου κατέγραψε τη διαδρομή του μουσείου:

Δεκαετία του '70: ο ιδρυτής Βασίλης Κυριαζόπουλος αντιλήφθηκε την ανάγκη διάσωσης. Σε συνεργασία με την Αλκμήνη Σταύρου-Κυριακίδου συγκέντρωσε, κατέγραψε και ταξινόμησε περισσότερα από 400 σχέδια Μυκονιάτικων υφαντών. Σήμερα η συλλογή ξεπερνά τα 600.

1988: στα 30 χρόνια του Λαογραφικού Μουσείου, η συλλογή παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στη σάλα του μουσείου, με επιμέλεια του Κυριαζόπουλου.

2003: το πρόγραμμα «Από το Μυκονιάτικο Υφαντό στη Μασκότ». Παιδιά ύφαναν σε μικρούς αργαλειούς πολύχρωμα υφαντά και έντυσαν με αυτά τον Φοίβο και την Αθηνά, τις μασκότ των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004. Το μήνυμα, κατά την Αποστόλου: «η παράδοση ζει όταν περνά στα χέρια των νεότερων».

2014: σημαντική έκθεση από τον Σύλλογο Γυναικών Μυκόνου και η έκδοση «Το Μυκονιάτικο Υφαντό του 20ού Αιώνα» της Δήμητρας Νάζου-Σικινιώτου, για χρόνια επιμελήτριας του Λαογραφικού Μουσείου Μυκόνου, σε συνεργασία με τον αρχαιολόγο Παναγιώτη Χατζηδάκη.

Από τη θεωρία στην πράξη: ένας ζωντανός πυρήνας γυναικών

Η Μαριγούλα Αποστόλου τόνισε ότι η προσπάθεια περνά πλέον από τη θεωρία στην πράξη. Μέσα από τα εργαστήρια δημιουργείται «ένας ζωντανός πυρήνας γυναικών στη Μύκονο» που μαθαίνουν ξανά να υφαίνουν, δημιουργούν δικό τους έργο και το παρουσιάζουν στο κοινό. Αυτές οι γυναίκες είναι, κατά την ίδια, ένας πολύτιμος κρίκος στην αλυσίδα της συνέχειας. Η παρουσία μιας νέας γυναίκας όπως η Φαίη Χατζή, που επέλεξε να γνωρίσει, να μελετήσει και να ασκήσει την ύφανση, αποδεικνύει ότι η παράδοση «δεν είναι κάτι στατικό»: μπορεί να συνομιλήσει με τη σύγχρονη τέχνη και το design.

Ο αρχαίος αργαλειός ως «διάλογος εποχών»

Για να προσεγγιστούν οι αρχαιότερες ρίζες της τέχνης, κατασκευάστηκε, με συνεργασία αρχαιολόγων και τεχνολόγων αρχαίου υφάσματος, ένας όρθιος, κάθετος αργαλειός που έχει στηθεί στη σάλα του Λαογραφικού Μουσείου. Στόχος ήταν να κατανοηθεί βιωματικά ο τρόπος λειτουργίας, ο ρόλος των αγνύθων και το στήσιμο των νημάτων.

Η Μαριγούλα Αποστόλου περιέγραψε έτσι τον «διάλογο ανάμεσα σε διαφορετικές εποχές»: ο όρθιος αργαλειός αρχαίου τύπου, οι αργαλειοί των Μυκονιάτικων σπιτιών, τα υφαντά του μουσείου, οι γυναίκες που υφαίνουν ξανά και η νέα γενιά που καλείται να παραλάβει τη γνώση. Αυτός ο διάλογος είναι, είπε, η ουσία του προγράμματος.

Η φιλοσοφία του λαογραφικού μουσείου

«Ένα μουσείο οφείλει να συλλέγει, να τεκμηριώνει, να προστατεύει, οφείλει όμως και κάτι περισσότερο: να μεταδίδει.»

Η Μαριγούλα Αποστόλου απέρριψε την τεχνητή αναπαραγωγή ενός κόσμου που έχει παρέλθει. Αυτό που θέλουν, είπε, είναι να πάρουν από αυτόν τη γνώση που αξίζει να σωθεί και να της δώσουν δυνατότητα να συνεχίσει να δημιουργεί. Η Μύκονος, κατά την ίδια, δεν είναι μόνο η εικόνα με την οποία προβάλλεται σήμερα: είναι οι άνθρωποί της, η αρχιτεκτονική, τα ήθη, τα έθιμα, η τοπική λαλιά, τα σχέδια και τα χρώματα και οι ιστορίες πίσω από ένα ύφασμα.

Οι ευχαριστίες και η διατύπωση του στόχου

Η Μαριγούλα Αποστόλου ευχαρίστησε:

• τις γυναίκες που εργάστηκαν και εργάζονται για να παραμείνει ζωντανή η υφαντική και όσους συμμετείχαν στο ντοκιμαντέρ,
  
• το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης και την πρωτοβουλία Cycladic Identity,
  
• τη Φαίη Χατζή, που «εμπνεύστηκε και ολοκλήρωσε» το έργο,
  
• τους συντελεστές του ντοκιμαντέρ «Το Νήμα του Κόσμου»: Θωμά Γκίνη, Αριάδνη Νικολούδη και Φίλιππο Κουτσαφτή (καλλιτεχνική επιμέλεια),
  
• τις ομιλήτριες: δρ. Αγγελική Κοσμοπούλου (αρχαιολόγος), Μαρία Κουτσουμπού (αρχαιολόγος) και την κοινωνική ανθρωπολόγο και επίκουρη καθηγήτρια Δέσποινα Νάζου,
  
• τον Δήμο Μυκόνου και την Κατερίνα Ζουγανέλη,
  
• τον Αντώνη Θεοχάρη Κιούκα για τη φιλοξενία στο Cine Manto,
  
• τους χορηγούς και τους υποστηρικτές.

Κατέληξε με ευχή η βραδιά να βοηθήσει «να μην αφήσουμε αυτό το νήμα να κοπεί».

Διαβάστε επίσης: Mykonos Textile Heritage - Μαριγούλα Αποστόλου: «Να μην αφήσουμε αυτό το νήμα να κοπεί» - Η υφαντική γίνεται ζωντανή γνώση

Ο Δήμαρχος Χρήστος Βερώνης: Θεσμική βούληση και η πραγματικότητα των υποδομών

Ο Δήμαρχος Μυκόνου Χρήστος Βερώνης στην εκδήλωση για την υφαντική

Η μνήμη των αργαλειών

Ο Δήμαρχος Χρήστος Βερώνης ξεκίνησε με προσωπική μνήμη. Ανέφερε ότι τον 17ο, 18ο και αρχές του 19ου αιώνα, με λινάρι και μάλλινα, «όλοι εμπλέκονταν» στην υφαντική. Οι γενιές του γνώρισαν ως παιδιά τους αργαλειούς: κάθε σαλόνι της πόλης είχε από έναν, και όχι μόνο της πόλης αλλά και των αγροτόσπιτων και των χωριών.

Αναφέρθηκε σε συγκεκριμένα πρόσωπα:

• την Ανεζώ, της οποίας η μητέρα, Βγενούλα, είχε τέσσερις αργαλειούς, όπου «όλη η Μύκονος» πήγαινε να υφαίνει για να πουλήσει,
  
• τη Βούλα Ξυδάκη με τον Γαλάτη,
  
• τη Νίκη Ξυδάκη, με αργαλειό και μαγαζί στη Μικρή Βενετία μέχρι το 2000,
  
• τον Παναγιώτη Κουσαθανά, αδελφό της Ανεζώς, που είχε εργοστάσιο στη Μύκονο και, όταν το έκλεισε, χάρισε τα μηχανήματα στον Δήμο. Τα μηχανήματα μεταφέρθηκαν στο σχεδόν γκρεμισμένο μονοθέσιο σχολείο του Μαραθιού, αλλά δεν λειτούργησαν: στον χώρο έγινε το πιο σύγχρονο νηπιαγωγείο.

Ο Χρήστος Βερώνης θυμήθηκε ότι όταν το 1991 διαδέχθηκε τον Ματθαίο Αποστόλου στον Δήμο, οι αργαλειοί ακόμη υπήρχαν και λειτουργούσαν.

Ο τουρισμός ως εργαλείο διάσωσης

Ο Δήμαρχος σημείωσε ότι η Μύκονος είναι νησί που «πρωτοστατεί» στον τουρισμό και προσφέρει στο κράτος οικονομική ώθηση, αλλά «δεν πρέπει να χάσουμε την ταυτότητά μας». Ο τουρισμός, είπε, πρέπει να χρησιμοποιείται ως εργαλείο για τη βελτίωση της ζωής των πολιτών και για να θυμούνται και να αναβιώνουν οι άνθρωποι τις ρίζες τους. Σε αυτό το πλαίσιο, ό,τι άλλοι ονομάζουν «ευμάρεια», η κοινωνία της Μυκόνου «το χρησιμοποιεί για τη διάσωση της παράδοσης και του πολιτισμού μας».

«Δείχνουν λοιπόν όλα αυτά ότι μια κοινωνία προσπαθεί.»

Ο χάρτης των δημοτικών πολιτιστικών υποδομών

Ο Δήμαρχος παρουσίασε, ως «σκόρπιες σκέψεις», το πολιτιστικό αποτύπωμα του Δήμου:

• το Λαογραφικό Μουσείο με τρία κτίρια: το κεντρικό, το Σπίτι της Λένας και τον Μύλο του Μπόνη (Αγροτομουσείο),
  
• τη Βιβλιοθήκη του Παναγιώτη Κουσαθανά,
  
• τους δύο μύλους που επισκευάζει ο Δήμος: ο ένας είχε δοθεί από την προηγούμενη δημοτική αρχή στην Αρχαιολογία για 10 χρόνια (ήδη τα 5 έχουν παρέλθει) και θα ξαναδοθεί, όποιος κι αν είναι Δήμαρχος. Ο άλλος, μετά την ολοκλήρωσή του, δόθηκε στον Σύλλογο Γυναικών Μυκόνου και λειτουργεί απογευματινές δράσεις,
  
• το κτίριο Ζερβουδάκη-Εγγλέζη (μαθήματα και σχολές),
  
• τη Δημοτική Πινακοθήκη και την αίθουσα πολλαπλών χρήσεων,
  
• το Γρυπάρειο Πολιτιστικό Κέντρο.
  

Το Σπίτι του Ζάρπα: μια υπόθεση στατικής και πολιτικής

Ο Χρήστος Βερώνης αναφέρθηκε στο παλιό Λιμεναρχείο / Σπίτι του Ζάρπα στον Γιαλό, που αγόρασε ο Δήμος γύρω στο 2005. Η επισκευή του αποδείχθηκε πολύ δύσκολη. Ως μηχανικός, είπε ότι δεν έχει ξαναδεί αντίστοιχο φαινόμενο στη Μύκονο: οι τοίχοι του ορόφου δεν πατούν στους τοίχους ή στα τόξα του ισογείου, αλλά στα ξύλα πιο πέρα, και του δεύτερου ορόφου αλλού. Δεν γίνεται κλασική επισκευή χωρίς να χαθούν ο δεύτερος όροφος και τα ξύλα. Για αυτό κατέβηκαν το Εργαστήριο Στατικής του Μετσόβιου Πολυτεχνείου και καθηγητής της Αρχιτεκτονικής Σχολής του ΕΜΠ.

Οι πρώτες ενδείξεις δείχνουν κόστος που ξεπερνά τις 700.000 ευρώ. Ο στόχος είναι, εφόσον το εγκρίνει το Συμβούλιο, να μεταφερθεί εκεί η Δημοτική Βιβλιοθήκη, που σήμερα φιλοξενείται σε μικρό κτίριο, δωρεά του Γιάννη Μελετόπουλου, όπως και ο χώρος όπου λειτούργησε το 1996 το θερινό σινεμά. Το κτίριο στην παραλία δεν προορίζεται για διοικητική υπηρεσία: ο Δήμος πρέπει να φύγει από το κτίριο που νοικιάζει από πέρυσι και ψάχνει άλλο χώρο για τις διοικητικές υπηρεσίες. Προβλέπεται μια πιο σύγχρονη βιβλιοθήκη, με φιλοξενία των παλιών αρχείων του Δήμου και σύγχρονες ψηφιακές τεχνικές.

Η πολιτική δέσμευση για τους αργαλειούς

Ο Χρήστος Βερώνης αποκάλυψε τα διλήμματα της διαχείρισης χώρων. Η Δήμητρα Νάζου προσπαθούσε από τον Μάιο να βρει δημοτικό χώρο για τους αργαλειούς. Ο χώρος πίσω από τη σκηνή του Cine Manto, «ένας ωραίος μικρός χώρος», ήθελαν να τον πάρουν είτε για αρχεία του Δήμου (δεν υπάρχει κανένας χώρος) είτε για γραφείο της Δημοτικής Επιχείρησης Ύδρευσης-Αποχέτευσης, ώστε όσοι δεν χρησιμοποιούν ηλεκτρονικές υπηρεσίες να πληρώνουν τους λογαριασμούς τους, μετά την αποχώρηση της επιχείρησης από τη Χώρα.

Ο Δήμαρχος είπε ότι η Δήμητρα Νάζου τον επισκέφθηκε με τον Αντιδήμαρχο Πολιτισμού και έγινε η αίτηση. Ανακοίνωσε ότι «δεύτερο θέμα στο Δημοτικό Συμβούλιο» της επόμενης Τρίτης θα ήταν η απόδοση του χώρου στους αργαλειούς. Σχολίασε και τους περιορισμούς:

«Ένας Δήμαρχος δυστυχώς δεν έχει μόνο τον πολιτισμό, έχει πάρα πολλά πράγματα να αντιμετωπίσει.»

Και έκλεισε: «Δεν είναι αναβίωση της ιστορίας, και θα προσπαθήσουμε να λειτουργήσει.» Στις 6 Οκτωβρίου, το Δημοτικό Συμβούλιο ενέκρινε ομόφωνα την παραχώρηση.

Η τοποθέτηση του Δημάρχου αναλυτικά: Χρήστος Βερώνης - Πολιτική βούληση για την υφαντική: Χώρος για τους αργαλειούς και η ευμάρεια του νησιού στη διάσωση της παράδοσης

Cycladic Identity: Από το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης στα νησιά

Η «ανυφάντρα» και το νήμα του ευχαριστώ

Η Θεανώ Αγαλλόγλου ξεκίνησε με τη λέξη «ανυφάντρες» για τις γυναίκες που ύφαιναν στη Μύκονο. Η ανυφάντρα ήξερε να διαβάζει το νήμα, να στήνει τον αργαλειό και να μετατρέπει μετάξι, λινάρι και βαμβάκι σε υφάσματα για ρούχα, σκεπάσματα και προικιά. Στις αρχές του 20ού αιώνα τα υφαντά άρχισαν να πουλιούνται και στους επισκέπτες της Δήλου. Μετά το 1954 γνώρισαν περίοδο ακμής, με περίπου 500 αργαλειούς στη Μύκονο και διεθνή φήμη. Μετά το 1980 η ζήτηση έπεσε και οι αργαλειοί «σώπασαν».

Σήμερα, είπε, ο αργαλειός ξαναβρίσκει τους δημιουργούς του: τεχνίτες επιστρέφουν σε φυσικά υλικά (μαλλί, βαμβάκι) και συνδυάζουν παράδοση και σύγχρονη δημιουργία, με σεβασμό στη φύση και επένδυση στην ποιότητα και στην αντοχή.

Η αποστολή της πρωτοβουλίας

Η Cycladic Identity ξεκίνησε πριν από τρία χρόνια, «γιατί το μουσείο χρωστά την ύπαρξή του στα νησιά των Κυκλάδων». Είναι, είπε η Δανόγλου, ο τρόπος να πουν έμπρακτα το ευχαριστώ. Υποστηρίζει τοπικούς φορείς και πολιτιστικούς συλλόγους σε τρεις πυλώνες:

1. πολιτισμός,
   
2. βιοποικιλότητα,
   
3. άυλη πολιτιστική κληρονομιά.

Η χρηματοδότηση εξασφαλίζεται από τη Συμβουλευτική Επιτροπή, ενώ η Επιστημονική Επιτροπή αναγνωρίζει τις ανάγκες των νησιών και επιλέγει τα προγράμματα μέσα από αντικειμενική αξιολόγηση. Στην πρώτη γραμμή στάθηκε, όπως ανέφερε, η Αγγελική Κοσμοπούλου.

Ο απολογισμός και τα τρία προγράμματα της Μυκόνου

Μέχρι σήμερα η πρωτοβουλία έχει υποστηρίξει 26 προγράμματα σε 15 νησιά. Σε λίγες μέρες θα ανακοινωθούν 10 νέα. Τρία αφορούν τη Μύκονο, και, όπως τόνισε, ξεκινούν «από τα χέρια και τις φωνές των ανθρώπων του νησιού»:

Ξερολιθιά: σε συνεργασία με την τότε Κοινωφελή Δημοτική Επιχείρηση και την Κατερίνα Ζουγανέλη, διοργανώθηκε πιλοτικό σχολείο όπου παραδοσιακοί μάστορες δίδαξαν την τέχνη σε νέους τεχνίτες.

Εθνογραφική έρευνα για τη Δήλο: υλοποιήθηκε από την οργάνωση «Μπουλούκι» με την Δέσποινα Νάζου, για τη νεότερη αγροτική ζωή της Δήλου (που ο κόσμος γνωρίζει σχεδόν αποκλειστικά ως αρχαιολογικό χώρο). Προέκυψε ανθολόγιο αφηγήσεων με τις φωνές 15 γυναικών που έζησαν, εργάστηκαν ή μεγάλωσαν στη Δήλο και στη Ρήνεια.

Υφαντική: το πρόγραμμα της βραδιάς, της Λαογραφικής Συλλογής σε συνεργασία με τη Φαίη Χατζή, textile designer και artisan.

Τι δημιουργήθηκε σε 12 μήνες

Μέσα σε μόλις 12 μήνες δημιουργήθηκε το ντοκιμαντέρ «Το Νήμα του Κόσμου». Καταγράφει τη διαδικασία από την πρώτη ύλη και τη φροντίδα των ζώων έως το τελικό υφαντό, και πλαισιώνεται με μαρτυρίες γυναικών που διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στην τέχνη. Κατασκευάστηκε και λειτούργησε ένας αυθεντικός ξύλινος αργαλειός αρχαίου τύπου, ενώ θα γίνουν εργαστήρια για ενήλικες και παιδιά. Από τη Δευτέρα, οι εκπαιδευτικές δράσεις «Από το παρελθόν στο παρόν» απευθύνονται στα σχολεία.

Η Θεανώ Αγαλλόγλου ευχαρίστησε τον Δήμαρχο και την Κατερίνα Ζουγανέλη για τη «διαρκή στήριξη», την Αποστόλου και τη Λαογραφική Συλλογή, τη Φαίη Χατζή, τις ανυφάντρες της Μυκόνου, τις ομιλήτριες και τη δημιουργική ομάδα του ντοκιμαντέρ (Αριάδνη Νικολούδη, Φίλιππος Κουτσαφτής, Θωμάς Γκίνης). Έκλεισε με φράση της Χατζή από την ταινία:

«Τα χέρια αφήνουν ένα ίχνος, ακόμα κι αν δεν φαίνεται. Ένα ύφασμα μπορεί να μη μιλά με λέξεις, αλλά κουβαλά τη διάρκεια και την παρουσία εκείνου που το έφτιαξε.»

Η επιστημονική τεκμηρίωση: Τρεις ματιές, ένα νήμα

Α. Αγγελική Κοσμοπούλου: «Υφαίνοντας την ταυτότητα ενός τόπου»

Η Αγγελική Κοσμοπούλου (αρχαιολόγος, σύμβουλος στρατηγικής αφήγησης, μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής) ξεκίνησε με ερώτημα προς το κοινό: τι φέρνει στο μυαλό η λέξη «υφάντρα». Η δική της συλλογική εικόνα, είπε, είναι μιας μεγαλύτερης γυναίκας μπροστά σε ξύλινο αργαλειό, σε χαμηλοτάβανο χωριό, μια εικόνα που δεν έζησε η ίδια.

Αφηγήθηκε προσωπικό βίωμα: μια υφασμένη μπάντα με τον Τάσο και τη Γκόλφω (το ιστορικό ερωτικό ζευγάρι), προίκα της γιαγιάς της, κρεμασμένη πάνω από το κρεβάτι του σπιτιού στην Ολυμπία. Η διαδρομή του υφαντού, από το πατρικό της γιαγιάς στο σπίτι του γάμου και μετά ως προίκα στην ίδια, δείχνει, είπε, ότι τα υφαντά κυκλοφορούσαν «από χέρι σε χέρι και από σπίτι σε σπίτι».

Η επιστημονική της παρατήρηση: για πολλούς αιώνες η υφαντική ακολουθούσε τη ζωή του σπιτιού και η επιβίωση μιας οικογένειας εξαρτιόταν από αυτή τη γνώση. Η μάθηση ήταν καθημερινότητα: μια νεότερη παρακολουθούσε μια μεγαλύτερη, δοκίμαζε, έκανε λάθη, δοκίμαζε ξανά.

Ανέφερε επίσης γυναίκες που χρησιμοποίησαν την υφαντική ως δημιουργικό όραμα: την Εύα Πάλμερ-Σικελιανού, που επιμελήθηκε και ύφανε κοστούμια για τις Δελφικές Εορτές, και μια δημιουργό στην Κρήτη που ύφαινε με σχέδια εμπνευσμένα από τη μινωική και τη λαϊκή τέχνη και ίδρυσε δική της επιχείρηση χειροτεχνίας.

Σημείωσε ότι στη Μύκονο η υφαντική απέκτησε ιδιαίτερη σχέση με τον τουρισμό, στηρίζοντας το σπίτι και την τοπική οικονομία, αλλά η άνθηση δεν κράτησε: η ζήτηση μειώθηκε, οι αργαλειοί απομακρύνθηκαν από τα σπίτια και η γνώση κινδύνευε να χαθεί.

Για τη Φαίη Χατζή, είπε ότι εμπνεύστηκε από ένα υφαντό, αναζήτησε τις γυναίκες που γνώριζαν την τέχνη και έμαθε από αυτές. Είναι μια «σύγχρονη υφάντρα» που ζει και δημιουργεί στη Μύκονο με φυσικά υλικά. Επισήμανε ότι τα εργαστήρια των επόμενων ημερών θα δώσουν στα παιδιά τη δική τους σχέση με την τέχνη. Ως μητέρα ενός παιδιού που γεννήθηκε στον ψηφιακό κόσμο, ελπίζει ότι θα μάθουν «πώς είναι να δημιουργείς με τα χέρια» και θα γίνουν κομμάτι «αυτής της αρχαίας αλυσίδας της ύφανσης».

Β. Μαρία Κουτσουμπού: «Ο Μίτος της Υφαντικής: Μια Αρχαία Ιστορία»

Η Μαρία Κουτσουμπού (αρχαιολόγος, Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων) ξετύλιξε την ιστορία της υφαντικής από την Προϊστορία έως σήμερα.

Προϊστορία και Νεολιθική:

Ο Homo sapiens φορούσε ρούχα από δέρματα και γούνες ήδη πριν από 200.000 χρόνια. Οι αρχαιότερες γνωστές βελόνες ραπτικής, από οστά ζώων ή πτηνών, χρονολογούνται πριν από 50.000 χρόνια και δείχνουν ότι οι άνθρωποι έραβαν πια ρούχα.

Στις αρχές της Νεολιθικής, με τις μόνιμες εγκαταστάσεις και τον εξημερωμένο αιγοπρόβατο πληθυσμό, οι άνθρωποι κατασκευάζουν κλωστές από μαλλί και φυτικές ίνες (λινάρι, βαμβάκι). Τα αρχαιότερα γνωστά υφάσματα εντοπίστηκαν στο Τσατάλ Χογιούκ (κοντά στο Ικόνιο της Τουρκίας) και χρονολογούνται στην 7η χιλιετία π.Χ.

Δύο τύποι αργαλειού αναπτύσσονται: ο οριζόντιος αργαλειός εδάφους (κυρίως Αφρική και Ασία) και ο κατακόρυφος/όρθιος αργαλειός. Στον χώρο του Αιγαίου εντοπίζεται μόνο ο κατακόρυφος, γι' αυτό η Λαογραφική Συλλογή ανακατασκεύασε τέτοιον.

Αγνύθες ως αρχαιολογικό τεκμήριο: Ο κατακόρυφος αργαλειός είναι πλαίσιο με οριζόντιο άξονα όπου τα στημόνια τεντώνονται με λίθινα ή πήλινα βάρη, τις αγνύθες. Όταν σε ανασκαφές βρίσκονται σύνολα αγνύθων ίδιου σχήματος και βάρους (20, 30, 70 και πάνω), μπορεί να ταυτιστεί λειτουργία αργαλειού, αφού ξύλα και νήματα δεν σώζονται. Σε όλες τις ανασκαφές του Αιγαίου από τη Νεολιθική και μετά έχουν εντοπιστεί τέτοια σύνολα. Στη μινωική Κρήτη και τις Κυκλάδες της Μέσης και Ύστερης Εποχής του Χαλκού, τα ενδύματα των ειδωλίων και των τοιχογραφιών δείχνουν ρούχα φτιαγμένα στα μέτρα του σώματος, δηλαδή custom-made.

Ιστορικοί χρόνοι και μύθος:

Η υφαντική συνδέεται με τον κόσμο της γυναίκας: ύφαιναν στα σπίτια και στους γυναικωνίτες ρούχα, κλινοσκεπάσματα και προικιά. Υπήρχαν και άνδρες υφαντές, αλλά κατά την 1η χιλιετία π.Χ. έχει «αυστηρά γυναικείο πρόσωπο».

Η Αθηνά είναι η πρώτη υφάντρα. Η Κουτσουμπού αφηγήθηκε τον μύθο της Αράχνης (Οβίδιος), την Κλωθώ, την Πηνελόπη και τις παραστάσεις στα αγγεία του Ιερού των Καβείρων στη Θήβα.

Στην Αθήνα, οι Εργαστίνες υφαίνουν τον ιερό πέπλο της Αθηνάς για τα Παναθήναια, η παράδοση του οποίου απεικονίζεται στη ζωφόρο του Παρθενώνα. Έτσι η υφαντική περνά από τον ιδιωτικό χώρο στον δημόσιο.

Εμπόριο και τεχνολογική εξέλιξη:

Οι αμόργινοι χιτώνες (διαφανή ρούχα, που αναφέρει η Λυσιστράτη) και οι κωακοί χιτώνες από μετάξι της Κω. Ο Πλίνιος παραδίδει ότι η Παμφίλη συνειδητοποίησε ότι μπορούσε να αξιοποιήσει τα κουκούλια εντόμου.

Η διττή διάσταση, οικιακή και βιοτεχνική, ενίσχυσε την οικονομική σημασία της τέχνης.

Τον 2ο ή 3ο αιώνα μ.Χ. εφευρίσκεται ο οριζόντιος καθιστός αργαλειός με ποδαρικά, πιθανότατα στις ανατολικές επαρχίες της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (Συρία ή Ιορδανία), επιτρέποντας πιο περίπλοκα σχέδια.

Από τον 6ο αιώνα το Βυζάντιο αποκτά το «μυστικό του μεταξιού». Ο Δρόμος του Μεταξιού δείχνει τη βαρύτητα των υφασμάτων στο διαμετακομιστικό εμπόριο. Από την Αναγέννηση έως τον 20ό αιώνα, η υφαντουργία παραμένει ανθηρός κλάδος, και στις συντεχνίες των υφαντουργών ανιχνεύεται ακόμη και η καταγωγή των πρώτων συνδικαλιστικών ενώσεων.

Το συμπέρασμα της Μαρίας Κουτσουμπού: ζούμε την πρώτη περίοδο της ανθρωπότητας όπου οι περισσότεροι δεν φτιάχνουν μόνοι τα ρούχα τους, αλλά και την πρώτη όπου η υφαντική, ως πρακτική που διδασκόταν προφορικά, κινδυνεύει να χαθεί. Γι' αυτό είναι σημαντικό να υπάρχουν φορείς και δημιουργοί που τη διασώζουν όχι «ως μνημείο» αλλά «ως βίωμα και ως δραστηριότητα που εντάσσεται ακόμα στην οικονομική ζωή».

Γ. Δέσποινα Νάζου: «Συνυφαίνοντας Άνεμο, Φως και Νήμα στον Αργαλειό»

Η Δέσποινα Νάζου (κοινωνική ανθρωπολόγος, επίκουρη καθηγήτρια, Πάντειο) κινήθηκε σε δύο επίπεδα: κωδικοποίηση των γνωστών, με βάση το βιβλίο της μητέρας της Δήμητρας Νάζου και του Παναγιώτη Χατζηδάκη, «Το Μυκονιάτικο Υφαντό», και ερμηνευτική ματιά.

Οι «τομές» της μυκονιάτικης υφαντικής:

Επισήμανε ότι οι υφάντρες δεν οργανώθηκαν ποτέ σε επαγγελματική συντεχνία, συνδικάτο ή σύλλογο. Αναφέρθηκε και στην εικαστική δουλειά της Christensen, που απέδωσε με υφαντά τους όγκους του μυκονιάτικου τοπίου. Φοιτητές Αρχιτεκτονικής είδαν σε αυτή τη δουλειά τις οριζόντιες γραμμές της ξερολιθιάς, ως ένδειξη του πώς εσωτερικεύουμε τα τοπία μας.

Η σύγχρονη φάση: Ανέφερε εργαστήρια του Λαογραφικού Μουσείου, των Συλλόγων Γυναικών της Χώρας και των Ανωμερίτισσων, και δημιουργούς όπως η Γεωργία Καλλιγά, η Δήμητρα Ζουγανέλη (με τον «πελεκάνο» της) και η Φαίη Χατζή. Για τη Χατζή ανέφερε το φόρεμα Tanit, τα πασουμάκια, τις συνομιλίες με την αρχαιότητα και συμμετοχές σε εκθέσεις του εξωτερικού, μεταξύ αυτών και στο Βρετανικό Μουσείο.

Η ερμηνευτική ματιά: Το υφαντό είναι «ένας ζωντανός οργανισμός»: ανάδυση, όχι επιβολή μορφής. Το ντόπιο μαλλί «έχει ενσωματώσει την τραχύτητα των φρυγάνων, την αρμύρα του Αιγαίου και την ένταση των μελτεμιών». Ο αργαλειός είναι «συνδημιουργός», που επιβάλλει ρυθμό στο σώμα και στην αναπνοή. Η εξαφάνιση του ντόπιου μαλλιού αποτελεί «ρήξη στην αλυσίδα παραγωγής»: το υφαντό χάνει τη γεωγραφική του υλικότητα.

Οι προτάσεις για το μέλλον:

Εργαστήρια ως κοινωνικοί καταλύτες (designers, προγραμματιστές, φοιτητές αναζητούν τη δημιουργία με τα χέρια).

Υφαντουργικός υβριδισμός: έξυπνα υφάσματα, αγώγιμα νήματα, ανακυκλωμένα πλαστικά ωκεανών.

Φυσικοψηφιακή ταυτότητα: QR codes που εξιστορούν τη «βιογραφία» του αντικειμένου και προστατεύουν από τη βιομηχανική αντιγραφή.

Βιώσιμη πολυτέλεια και συνεργασίες με το σύγχρονο design (έπιπλα, χαλιά, ηχομονωτικά πάνελ).

Συνέργειες με πανεπιστήμια, μουσεία, θεσμούς και δημοτικές και περιφερειακές αρχές, με οργανωμένο σχέδιο.

Ανέφερε και τον ρόλο των ξενοδοχείων ως πιθανών χώρων γνώσης, με παράδειγμα το Kalesma, όπου μπορεί κανείς να δει αργαλειό και να μιλήσει με τη Χατζή. Υπενθύμισε και την αρχή της ανακύκλωσης της υφαντικής: δεν πετιόταν τίποτα, τα φθαρμένα υφάσματα γίνονταν κουρελούδες.

«Τα πράγματα που φτιάχνουμε, τελικά μας φτιάχνουν.»

Οι φωνές των δημιουργών

Φαίη Χατζή: «Μια γνώση που έρχεται από πολύ μακριά»

Η Φαίη Χατζή περιέγραψε τον αργαλειό ως τρόπο σύνδεσης «με τον τόπο μας, με τους ανθρώπους που έζησαν πριν από εμάς». Ευχήθηκε η υφαντική να μην παραμείνει ανάμνηση αλλά να διδάσκεται και να εξελίσσεται. Ευχαρίστησε:

• την Κατερίνα Ζουγανέλη («χωρίς την εμπιστοσύνη που μας έδειξε, αυτή η προσπάθεια δεν θα είχε πραγματοποιηθεί»),
  
• τη Μαριγούλα Αποστόλου,
  
• τη Θεανώ Αγαλλόγλου,
  
• το Cycladic Identity και το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης,
  
• την Εσμεράλντα Κάλλου, τον Μάκη Κουσαθανά, τον Άμπες Αλκέλ, τον Κώστα Τζίγκα και τη Ρούλα Τσεκούρα από το ξενοδοχείο Kalesma,
  
• τους συντελεστές της ταινίας.

Έκλεισε: «Αυτό που ξεκίνησε πριν από ένα χρόνο δεν τελειώνει σήμερα.»

Βούλα Ξυδάκη: Η μαρτυρία μιας υφάντρας

Η Βούλα Ξυδάκη, που προσκλήθηκε στη σκηνή από τη Φαίη Χατζή, μοιράστηκε βιωματική μαρτυρία: όταν ήταν στην Πέμπτη Δημοτικού, μέσα στο σπίτι τους στη Σκάρπα, υπήρχαν τέσσερις αργαλειοί σε σειρά, και τα κορίτσια ύφαιναν ενώ οι ξένοι περνούσαν να δουν τη Μικρή Βενετία και αγόραζαν ό,τι έφτιαχναν. Θυμήθηκε ότι τα υφαντά πουλιούνταν μέσω του Αλέκου Κονταρίνη στα Ματογιάννια, με αμοιβή τρεις δραχμές τον πήχη. Αργότερα απέκτησε δικό της μαγαζί και μοντέλα. Διηγήθηκε ότι, σε εκδήλωση για τον πρόεδρο τουρισμού από την Αμερική, της δόθηκε ανθοδέσμη ως «η καλύτερη».

Η μαρτυρία της ενσαρκώνει όσα περιέγραψαν οι ακαδημαϊκοί: πρώιμη μάθηση μέσα στο σπίτι, εμπορική αξία από τον τουρισμό και προσωπική υπερηφάνεια για την τέχνη.

Q1: Τι είναι το Mykonos Weaving Revival; - What is Mykonos Weaving Revival?

A2: Είναι το πρόγραμμα «Η αναβίωση της αρχαίας ελληνικής τέχνης της υφαντικής στη Μύκονο του 21ου αιώνα», με φορέα υλοποίησης τη Λαογραφική Συλλογή Μυκόνου, στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας Cycladic Identity του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης. Περιλαμβάνει το ντοκιμαντέρ «Το Νήμα του Κόσμου», αργαλειό αρχαίου τύπου και εργαστήρια.
Mykonos Weaving Revival is a programme by the Folklore Collection of Mykonos, under the Museum of Cycladic Art's Cycladic Identity initiative, reviving the art of weaving through a documentary, an ancient-type loom and workshops.

Q2: Τι αποφασίστηκε για τον χώρο των αργαλειών; - What was decided about a space for the looms in Mykonos?

A2: Ο Δήμαρχος Χρήστος Βερώνης δεσμεύτηκε να προταθεί στο Δημοτικό Συμβούλιο η παραχώρηση δημοτικού χώρου για τους αργαλειούς. Το Συμβούλιο την ενέκρινε ομόφωνα στις 6 Οκτωβρίου 2026.
Mayor Christos Veronis pledged to propose a municipal space for the looms, and the Municipal Council approved it unanimously on 6 October 2026.

Q3: Ποιοι μίλησαν στην εκδήλωση; - Who spoke at the Mykonos weaving event?

A3: Η Μαριγούλα Αποστόλου (Λαογραφική Συλλογή), ο Δήμαρχος Χρήστος Βερώνης, η Ελένη Δανόγλου (Cycladic Identity), οι επιστήμονες Αγγελική Κοσμοπούλου, Μαρία Κουτσουμπού και Δέσποινα Νάζου, η δημιουργός Φαίη Χατζή και η παλιά υφάντρα Βούλα Ξυδάκη.
Speakers included Marigoula Apostolou, Mayor Christos Veronis, Eleni Danoglou, scholars Angeliki Kosmopoulou, Maria Koutsoumpou and Despina Nazou, weaver Faye Hatzi and Voula Xydaki.

Q4: Πόσοι αργαλειοί λειτουργούσαν στη Μύκονο;- How many looms operated in Mykonos?

A4: Περίπου 500, με περίοδο ακμής μετά το 1954, σύμφωνα με την Ελένη Δανόγλου. Μετά το 1980 η ζήτηση έπεσε και οι αργαλειοί σταδιακά σώπασαν.
About 500 looms operated on Mykonos, flourishing after 1954, according to Eleni Danoglou; demand fell after 1980.

Q5: Πού και πότε γίνονται οι εκπαιδευτικές δράσεις; - Where and when are the educational weaving activities taking place?

A5: Στο Λαογραφικό Μουσείο Μυκόνου, από τις 10:00 τη Δευτέρα 5 Οκτωβρίου, με δράσεις για παιδιά και σχολεία. Εκεί έχει στηθεί και ο όρθιος αργαλειός αρχαίου τύπου.
At the Mykonos Folklore Museum from 10:00 on Monday 5 October, with activities for children and schools and the ancient-type upright loom on display.

Q6: Γιατί η υφαντική θεωρείται κομμάτι της ταυτότητας της Μυκόνου; - Why is weaving considered part of Mykonos' identity?

A6: Γιατί συνδέθηκε με την κοινωνική και οικονομική ζωή του νησιού και κυρίως με τις γυναίκες. Τον 20ό αιώνα το μυκονιάτικο υφαντό έγινε χαρακτηριστικό προϊόν και συνδέθηκε με την πρώτη ανάπτυξη του τουρισμού.
Weaving was tied to the island's social and economic life, especially women's work, and became a signature local product during the early growth of tourism.

Η Μύκονος έκανε μέσα σε δύο ημέρες αυτό που συχνά λείπει από τις πρωτοβουλίες παράδοσης: συνέδεσε τη γνώση με τον χώρο και τον χώρο με απόφαση. Ο αργαλειός αποκτά στέγη· το οργανωμένο σχέδιο που ζήτησαν οι επιστήμονες είναι το επόμενο βήμα. Το τεστ θα κριθεί στην πρώτη ύλη, στη χρηματοδότηση και στη μετάδοση στη νέα γενιά. 

Mykonos Weaving Revival σε εικόνες: Η βραδιά που η υφαντική ξανάπιασε το νήμα στο Cine Manto